agios georgios mantilasΥψηλά στην δυτική πλευρά του ίδιου Στύλου Σταγών σε σπήλαιο του βράχου, το οποίο ευρίσκεται σε ύψος 30 μέτρων από το έδαφος, υπάρχει ακόμη από τον 14ο αιώνα ο ναΐσκος σήμερα Μανδηλά. Το σπηλαιώδες αυτό μονύδριο το αντικρίζει κανείς απέναντι από την Παναγία την Δούπιανη.

«Βρίσκεται κτισμένο – γράφει ο Φώτης Κοτοπούλης – στα δυτικά του βράχου του Αγίου Πνεύματος και ακριβώς κάτω από το οροπέδιο σε μία μικρή σπηλιά, η οποία δεν έχει αρκετό βάθος, παρά μόνο τέσσερα έως πέντε μέτρα και ακριβώς στο κέντρο της, το δε μήκος της φτάνει τα δέκα πέντε μέτρα (…) Πάνω από τα κτίσματα το μοναστηριού και της εκκλησίας και καταμεσής της σπηλιάς προβάλλουν διά φρέσκο, οι αγιογραφικές παραστάσεις του Παντοκράτορα Χριστού και του καβαλλάρη αγίου Γεωργίου».

Παλαιότερες μνείες. Στο σπήλαιο αυτό είχε ασκητεύσει επί δεκαετία ο γέροντας του οσίου Αθανασίου του Μετεωρίτη ο ιερομόναχος Γρηγόριος Στυλίτης με τη συνοδία του γύρω στα 1334. Σύμφωνα με διασωζόμενο έγγραφο του επισκόπου Σταγών Ξενοφώντος (1341) ο ιερομόναχος Γρηγόριος «ενήργησε σπήλαιο κατά το βόρειο» μέρος του Στύλου και το εστελέχωσε με άνδρες ευλαβείς. Στον βίο του οσίου Αθανασίου του Μετεωρίτη αναφέρονται οι Στυλίτες πατέρες: Γρηγόριος, Αθανάσιος, Γαβριήλ οι τέως Αγιορείτες και Αναστάσιος, Ιάκωβος, Γρηγόριος, Παχώμιος. Συν τω χρόνω ο γέρων Γρηγόριος εζήτησε από τον επίσκοπο Σταγών και απέκτησε την κάτωθεν του Στύλου χωραφιαία γη, η οποία έκειτο απένταντι από την Δούπιανη. Η χωραφιαία γη άρχιζε από τα όρια της γης του Στύλου και προχωρούσε βορειοδυτικά από την Δρακοσπηλιά έως και τις υπώρειες του Βαρλαάμ.

Ο επίσκοπος Σταγών Ξενοφών εδώρησε στον Στύλο τη γη αυτή με τον όρο να μνημονεύουν τους βασιλείς και αυθέντες, ως και τους επισκόπους Σταγών και να αποδίδουν στην Σκήτη της Δούπιανης δύο λίτρες κεριού ετησίως.

Σημαντικότατα στοιχεία μας δίδει το υπ’ αριθ. 29 έγγραφο του Μεγάλου Μετεώρου, που είχε ήδη μεταγράψει προ του θανάτου του ο Δημ. Σοφιανός. Τη προτροπή μας το έδωσε στον κ.Θ.Νημά και δημοσιεύτηκε στα Τρικαλινά του έτος 2008.

«Γράμμα αδήλου μοναχού του Στύλου Σταγών προς τον μητροπολίτη (Λαρίσης;)». Μεταγραφή Δημ. Σοφιανού. Παραδίδουμε τμήμα αυτού με ορθογραφία διορθωμένη.

«(…) Γρηγορίω… [κε]λίον και να[όν] του περιβοήτου και μεγαλομάρτυρος θαυματουργού Γεωργίου. Το κελλ[ίον] επαρέδωκε αυτό εν πρώτοις ο πατήρ μου ο κύριος Αθανάσιος ζω[ν]τος [του] γέροντος εκείνου κυρού αρχιμανδρίτου ιερομονάχου… και σ[υν αυτώ] πολλών γερόντων. Αυτός ο πατήρ [=Αθανάσιος] γινώσκει και τα ονόματα και εγώ επα[ρε]λαβα το κελλίον∙ και εποίησ[ά το] μετά κόπου πολλού∙ και μόχθου και εξ [ό]δου ως το ηξεύρει ο [Θεός] πρώτον∙ και ο άγιος αυτός∙ και οι πατέρες μου όλοι και λαϊκοί μικροί τε και μεγάλοι∙ και πάλιν από του καιρού τα συμβάντα και του Χρυσαίνου [=Χρυσίνου] και δια την κακογνωμίαν των ανθρώπων μικρού δη ελείψαμεν απ’ εκ[ειν]ον [=τον Στύλον;] και δι[α] την ταραχήν του Στύλου, τα εσυνέβησαν από την κακογνωμίαν του Μάρκου και πάλιν δι’ ευχών του πατρός μου του κυρού Αθανασίου (…) αδελφών και πατέρων ως ήθελεν ο Θεός και οι Ταξιάρχαι και ο μέγας Γεώργιος και διέκρινεν ο πατήρ μου ο κύριος Αθανάσιος και οι πατέρες μου όλοι και έστειλεν ο πατήρ μου ο κύριος Αθανάσιος τον παπά κύριον Ιάκωβον και τον αγιώτατον [τ]ο[ν] εν ιερομονάχοις κυρό Γαβριήλ και παρέδωκάν με το κελλίον άοικον εξ οικήσεως μ[οναχών] από πάσαν [επήρειαν] μονών και τα σανίδια και τα χαρτιά και πα[ρε]λαβα (…) σαθρακωμένα και ταύτα. Έβαλα σκοπόν και πληροφορίαν και εποίησαν όποιον είδον οι πατέρες μου όλοι και ο πατήρ μου κύριος Αθαν[α]σιος∙ και ευρέθη και αδελφός κατά Θεόν και κατά πνεύμα όπου τε εφόρεσε το ράσον και μικράν υπαταγήν, ηκολούθησέν με εις τα πάντα και εκοπίασε μετ’ εμού, καθώς ηξεύρεις το (…)».

Περαίνων το έγγραφο ζητεί συγχώρηση από τον μητροπολίτη δια το τέλος της ζωής του που εγγίζει και δέηση για την σωτηρία της ψυχής του.

Το ανωτέρω έγγραφο είναι σπουδαιότατο διότι μας βεβαιοί πρώτον ότι το σπήλαιο, το οποίο οργάνωσε ο γέροντας Γρηγόριος Στυλίτης, ήδη από τα μέσα του 14ου αιώνα ήταν αφιερωμένο στον άγιο μεγαλομάρτυρα Γεώργιο. Δεύτερον ότι το παρέλαβε ο εν λόγω άγνωστος μοναχός, υποτακτικός του αγίου Αθανασίου, από τον όσιο Αθανάσιο, ο οποίος έστειλε τους δύο πρώτους εν των Μετεώρω συνασκητές του ιερομονάχους Γαβριήλ και Ιάκωβο να του το παραδώσουν. Άρα ο όσιος Αθανάσιος είχε τότε κυριαρχικά δικαιώματα στο σπήλαιο του Αγίου Γεωργίου.

Ο εν λόγω στυλίτης μοναχός και ανακαινιστής του σπηλαίου του Αγίου Γεωργίου με την βοήθεια του Θεού, των Ταξιαρχών και του αγίου Γεωργίου ανέλαβε εκ νέου το ασκητήριο του Αγίου Γεωργίου, μετά από δυσμενή συμβάντα και ταραχές που είχαν συμβεί στον Στύλο.

Το έγγραφο είναι σημαντικότατο, διότι η αναφορά των Ταξιαρχών (α’ ναός) και του Αγίου Γεωργίου (β’ ναός) μας επιβεβαιούν περιτρανώς ότι ο Στύλος Σταγών είναι ο βράχος του Αγίου Πνεύματος, ένθα υπάρχουν ο λαξευτός ναός του Αγίου Πνεύματος – παλαιά των Ταξιαρχών – και ο σπηλαιώδης ναός του Αγίου Γεωργίου.

Εξ άλλου επί του ίδιου βράχου, στην ανατολική πλευρά, σώζονται επίσης ερείπια από το λεγόμενο Παλαιομονάστηρο, δηλαδή το δεύτερο σπήλαιο εν τω Στύλω Σταγών, οπου ασκήτευσε επ’ ολίγον ο όσιος Αθανάσιος ο Μετεωρίτης. Σώζεται και η τρώγλη στην δυτική πλευρά του Στύλου, όπου το πρώτον είχε κατά μόνας ασκητεύσει ο φιλέρημος πατήρ. Έτσι αναμφισβήτητα αποδεικνύεται ότι ο Στύλος Σταγών είναι ο τιτάνιος βράχος της Αϊάς.

Περί του ότι ο Στύλος Σταγών ήταν κατά τον βιογράφο του οσίου Αθανασίου «εγγύς του άστεως» και «αγχίθυρον» το β’ ασκητήριό του, πιθανώς ο βιογράφος δεν κυριολεκτεί, αλλά χρησιμοποιεί τον όρο «άστυ» αντί της λέξεως οικισμού.

Ιστορική εξέλιξη. Στις αρχές του 17ου αιώνα η μονή του Αγίου Γεωργίου ανήκει ως κελλίο στην Σκήτη του Μεγάλου Μετεώρου. Στο γνωστό ‘Κατάστιχο διά την αποκοπήν των κελλιωτών’ αναφέρεται ενδέκατη στην σειρά με τον τίτλο «ο Άγιος Γεώργιος».

Στην χαλκογραφία του μοναχού Παρθενίου, του έτους 1782, απεικονίζεται ο γιγάντιος στύλος Σταγών. Επί του οροπεδίου ξεχωρίζουν η μονή  του Αγίου Πνεύματος, με αρκετά κτίσματα (ναό, κελλία, δέντρα). Στην άκρη του βράχου αριστερά, αφήνει να διαφαίνεται εντός σπηλαίου το μονύδριο του Αγίου Γεωργίου του Μανδηλά, το οποίο βέβαια βρίσκεται στην δυτική πλευρά του βράχου.

Ο LeonHeuzey στα 1858 αναφέρει τον Άγιο Γεώργιο μεταξύ άλλων ένδεκα μετεωρίτικων μονυδρίων, περί των οποίων έλαβε γνώση από προφορικές παραδόσεις.

Ο λόγιος μοναχός Ζωσιμάς Εσφιγμενίτης γράφει στα 1888 για τον Άγιο Γεώργιο τον Μανδηλά: «Εις τους δυτικούς πρόποδες του ειρημένου βράχου υπάρχει ναΐσκος λελαξευμένος εν των βράχω εφ’ ου ανέρχονται ό,τε ιερευς και οι ψάλται δια σχοινιού ανασυρομένου, ο δε λαός μένει εν τω πεδίω ακροωμενος την ακολουθίαν της λειτουργίας. Έξωθεν του ναΐσκου υπάρχει εικών του Αγίου Γεωργίου εζωγραφημένη επί της προσόψεως του βράχου. Οι χωρικοί την ημέραν της πανηγύρεως, γινομένης τη 23 Απριλίου, προσφέρουσι και εξαρτώσιν έμπροσθεν της εικόνος δια κονταρίου ή δια τινος άλλου ανερχομένου επίτηδες χειρόμακτρα (μανδήλια) διαφόρων χρωμάτων και μεγεθών, αριθμούμενα υπέρ τα 150. Αυτά μένουσι καθ’ όλον το έτος ανηρτημένα και φθείρονται υπό του χρόνου. Όσα μένουσι μέχρι της 22ας Απριλίου ήτοι της παραμονής του αγίου Γεωργίου του επομένου έτους αφαιρεί ο ιερευς και αμέσως οι χωρικοί φέρουσιν άλλα χάριν ψυχικής αυτών ωφελείας».

Το σπήλαιο του Αγίου Γεωργίου διακρίνει κανείς εύκολα από τα αναρτημένα στην πρόσοψη πολύχρωμα μανδήλια που τα κρεμούν στην μνήμη του οι τολμηροί Καστρακινοί. Το έθιμο αυτό έχει επικρατήσει κατά παράδοση από το ακόλουθο γεγονός. Ένας Τούρκος, επιχειρώντας να κόψει ξύλα από το δασύλλιο, που ήταν κάτω από την ιερά μονή του Αγίου Γεωργίου, τιμωρήθηκε από τον άγιο και έμεινε παράλυτος και καθηλωμένος στο έδαφος, επειδή δεν σεβάστηκε την περιουσία από το βακούφι. Η μητέρα του Τούρκου εννόησε την θεία Δικη και έταξε στον άγιο τον ακριβό και πολύτιμο φερετζέ της. Αμέσως έγινε καλά ο παράλυτος Τούρκος και πιστή η μητέρα του στο τάξιμό της έφερε και κρέμασε στον άγιο Γεώργιο το πρώτο μαντήλι. Την Τουρκάλα μιμήθηκαν κατόπιν και οι χριστιανοί και από τότε το έθιμο συνεχίζεται ως τους χρόνους μας.

Για το έθιμο αυτό έγραφε παλαιότερα ο Φ. Κοτοπούλης: «Κατά παλαιόν έθιμον επικολλώνται μανδήλια συνήθως κόκκινα που φέρουν την ζωγραφιά του αγίου Γεωργίου καθώς  και άλλων χρωμάτων, τα οποία προσφέρονται σαν τάμα και συνοδεύονται με κεριά, τα οποία κατά τον εορτασμό του αγίου Γεωργίου, οι ανερχόμενοι δια σχοινιού εις το προσευχάδι, παραλαμβάνουσιν από τους εκκλησιαζόμενους και τα προσαρμόζουν στην ζωγραφιά με κερίτσι και μένουν ολοχρονής, οπότε αντικαθίστανται∙ εξ αυτών πήρε και το προσευχάδι το όνομα Μανδηλάς». Επίσης αναφέρει ότι τα παλαιά μαντήλια ο ιερεύς το κόβει σε κομματάκια και τα μοιράζει στους πιστούς για φυλακτό, προσφέρει δε και ως ευλογία και αγριολούλουδα που ανθίζουν πέριξ του σπηλαίου. Καθώς μας πληροφορεί ο ίδιος συγγραφέας, στα τέλη του 19ου αιώνα πυρκαϊά κατά την ημέρα της εορτής, πιθανόν από αναμμένα κεριά, κατέκαυσε τμήμα της εκκλησίας και των κτισμάτων.

Το ασκητήριο του Αγίου Γεωργίου χρειάζεται επειγόντως αναστήλωση. Νομίζουμε ότι η ευθύνη της αναστηλώσεως και συντηρήσεως του ανήκει στην ιερά μονή Μεγάλου Μετεώρου, εφ’ όσον, όπως αποδείχτηκε από το προηγηθέν παλαιότατο έγγραφο ή κυριότητα του σπηλαίου ανήκε στον όσιο Αθανάσιο τον Μετεωρίτη, ενώ ασκήτευε ήδη στο Μεγάλο Μετέωρο. 

 

ΘΕΟΤΕΚΝΗΣ ΜΟΝΑΧΗΣ ΑΓ. ΣΤΕΦΑΝΟΥ ΑΓΙΩΝ ΜΕΤΕΩΡΩΝ


Δημιουργία ιστοτόπου ΑΔΑΜ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ