Ι. Μονή Αγίου Νικολάου του Μπάτοβα ή Κοφινά

 

Πλάι από την τιτανόβραχη πέτρα της Αϊάς, νοτιοδυτικά προς το Καστράκι, υψώνεται ο βράχος του Μπάντοβα, ο οποίος στην βορειοδυτική πλευρά του φιλοξενεί το ιερό σπηλαιώδες ασκητήριο του Αγίου Νικολάου σε υψόμετρο 370μ.

Παλαιότερη μνεία. Το μονύδριο του Αγίου Νικολάου είναι παλαιότατα ιδρυμένο, πιθανώς στα μέσα του 14ου αιώνα. Το παλαιό προσωνύμιο είναι του Κοφινά. Σε σωζόμενο σιγιλλιώδες γράμμα αδήλου επισκόπου Σταγών, του έτους 1378/8, για την κατοχή του κελλίου του επονομαζόμενου ‘Πέτρα’ δηλούται ότι μαζί με τις άλλες εκκλησιαστικές και πολιτικές Αρχές των Σταγών παρευρισκόταν ο Νεόφυτος, ‘πρώτος’ της Σκήτης Σταγών, ο αρχιμανδρίτης Μακάριος, της Σκήτης Σταγών [διάφορος από τον ιερομόναχο Μακάριο, τον ιδρυτή του σπηλαιώδους ναΐσκου ‘παρά την θέσιν Πηγάδιον’ και κατόπιν αρχιμανδρίτη και ‘πρώτο’ της Σκήτης Σταγών], καθώς και ένας εκπρόσωπος της μονής της επικεκλημένης των ‘Κοφινιών’. Με το γράμμα αυτό ο επίσκοπος αναγνωρίζει την κυριότητα των πατέρων του Αγίου Νικολάου Κοφινά στο μετοχιακό κελλίο [=μονύδριο] του Αγίου Νικολάου της ‘Πέτρας’, στην περιοχή της Σκάλας, το οποίο «εξ οικείων πόνων και ιδρώτων και εξόδων έκτισαν» οι πατέρες του Αγίου Νικολάου του Κοφινά. 

 

 

 

 

Ιστορική εξέλιξη του μονυδρίου. Στο ‘Χρονικό των Μετεώρων’ (γραμμένο γύρω στα 1529) γίνεται μνεία των αμπελώνων του Αγίου Νικολάου του Κοφινά. Στις αρχές του 17ου αιώνα το ως άνω μονύδριο ανήκει ως κελλίο στο μεγάλο Μετεώρο. Στο προμνημονευθέν ‘Κατάστιχο δια την αποκοπήν των κελλιωτών’ το μονύδριο καταχωρίζεται δωδέκατο στη σειρά με τον τίτλο «ο άγιος Νικόλαος, ο Κοφινάς».

Στα μέσα του 19ου αιώνα το μοναστήρι είναι όρθιο, αλλά κλειστό. Ο Δανός περιηγητής J.L.Ussing στο βιβλίο του «GriechischeReisenundStudies» (=Ταξίδια στην Ελλάδα και έρευνες) γράφει στα 1846:

«Το ανέβασμα πάνω από τους κακοτράχαλους βράχους γίνεται με δυσκολία και σε λίγο βρίσκεσαι στην άλλη πλευρά του λίθινου όγκου. Στα αριστερά, στη μέση των βράχων, διακρίνεται ένα μεγάλο σπήλαιο το οποίο έχει μεταβληθεί σε κατοικία με τοίχους και σανίδες. Είναι η μονή του Αγίου Νικολάου. Όπως και όλες οι άλλες μονές, βρίσκεται τόσο ψηλά, ώστε η πρώτη σκέψη που κάνεις είναι: πώς τα κατάφεραν οι πρώτοι κάτοικοι του να ανέβουν έως εκεί; Ο πρώτος ίσως να μπορούσε να βοηθήσει τους άλλους. Ποιος όμως βοήθησε τον πρώτο; Η μονή είναι προσιτή μόνο με ανεμόσκαλα, η οποία δεν είναι πλεγμένη με σχοινί, όπως θα περιμέναμε, αλλά είναι συρραμένη από μικρά κομμάτια δρύινου ξύλου. Η ανεμόσκαλα κρέμεται ακόμα στη θέση της, αλλά η μονή είναι εγκαταλειμμένη».

Από τα μέσα του 19ου αιώνα αναφέρεται ως μονή του Αγίου Νικολάου Μπάντοβα. Μπάτοβας ή Μπάντοβας καλείται επίσης ο βράχος. Η ετυμολογία της ονομασίας είναι άγνωστη πιθανώς να ήταν επίθετο κάποιου ηγούμενου. 


1) Ο ΠΑΛΑΙΟΣ ΝΑΙΣΚΟΣ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΝΙΚΟΛΑΟΥ

2) Ο ΑΝΑΚΑΙΝΙΣΜΕΝΟΣ ΝΑΙΣΚΟΣ ΤΟΥ ΑΓ. ΝΙΚΟΛΑΟΥ  ΜΕ ΝΕΟ ΤΕΜΠΛΟ ΚΑΙ ΤΟΙΧΟΓΡΑΦΙΕΣ

 

Μια σημαντική ανακαίνιση έγινε στα 1876 από τον αγιοστεφανίτη μοναχό Ιγνάτιο, καθώς μας πληροφορεί παλαιά επιγραφή, η οποία χρησιμοποιεί το νέο προσωνύμιο: «Ανακενήσθη Η παρούσα Μονή / του Αγίου Νικολάου Μπατόβου/ Δια συνδρομής Ιγνατίου Μο/ναχού όστις εχριμάτησε / ποτέ καιρόν εις την Μονήν του / Αγίου Στεφάνου και ύστερον / ήλθεν εντάυθα 1876: Απριλίου / και Ευγενίας Μοναχής έν έτει 1893».

Στα 1882 ο προηγούμενος Πολύκαρπος Ραμμίδης στο βιβλίο του «Τα Μετέωρα» αναφέρει ότι «εις την μονήν του Αγίου Νικολάου (Μπάτοβα) σώζεται εις μοναχός Ιγνάτιος, όστις επιβλέπει και επιστατεί όπως τουλάχιστον απολαμβάνουσι της Θείας ιερουργίας και αι λοιπαί».

Από την παραπάνω επιγραφή αξιόλογη είναι, επίσης, η πληροφορία για κτιτορική δραστηριότητα της μοναχής Ευγενίας, πρώτης γνωστής μοναχής των Μετεώρων και ανακαινίστριας στην ιερά μονή Αγίου Νικολάου Μπάντοβα, το όνομα της οποίας αναγράφεται στον τελευταίο στίχο μεταγενέστερης, μικρογράμματης γραφής: «Ευγενίας Μοναχής εν έτει 1893». Το τμήμα αυτό είναι σήμερα εξίτηλο.

Η Γερόντισσα Ευγενία Μπαντέκα – Ψύρρα († 1917), ως μοναχή Ευγενία υπηρέτησε αρχικώς στην Παναγία Καλαμπάκας, μένοντας στα έξω κελλιά και ύστερα στον άγιο Νικόλαο Μπάντοβα, κατόπιν επανειλημμένων προτροπών του αγίου.

 Ο Νίκος Βέης μαζί με τον ιερομόναχο Προκόπιο Γρηγοριάδη επισκέφθηκαν το «ευαγές αυτό καταγώγιον» στις 12 Οκτωβρίου του έτους 1908. Μας πληροφορεί ότι ήταν μετόχι του Βαρλαάμ (ήδη από το 1886 είχε γίνει συγχώνευση) και κατοικούσαν «οικτραί τινές μοναχαί». Εκτός της μοναχής Ευγενίας κατοικούσε και άλλη μια μοναχή με το όνομα Μαρία.

Σημειώνει, επίσης, ότι οι τοιχογραφίες του ναού ανεκαινίσθησαν κατά τα έτη 1881 και 1882, ενώ στην κόγχη ενός κελλίου ευρισκόταν μία φορητή εικόνα του αγίου Νικολάου με την επιγραφή: «Χείρ Γεωργίου Ιωαννίτου 1785 Μαΐου 10».

Σε ευρετήριο των ΓΑΚ (Φάκ.2, Μοναστηριακά, έγγραφο 433) για τις διατηρούμενες μονές της Ελλάδος, το οποίο χρονολογείται λίγο μετά το 1881/2, δηλαδή μετά την προσάρτηση της Θεσσαλίας στο ελληνικό βασίλειο, αναφέρεται και η μονή αυτή ανάμεσα στις ζώσες μετεωρίτικες μονές, ήτοι: «Αγίου Στεφάνου, Αγίων Πάντων Βαρλαάμ, Μεταμορφώσεως (Μεγάλου Μετεώρου), Αγίας Τριάδος, Μεταμορφώσεως Ρουσάνου, Αγίου Νικολάου Μπάντοβα, Αγίου Νικολάου».

Στους χρόνους της ιταλογερμανικής κατοχής, καθώς μας πληροφορεί ο Ν.Βέης, «η μικρά μονή του Αγίου Νικολάου Κοφινά εδηώθη υπό των Γερμανών, υπό τούτων αφηρέθη εκ της αυτής μονής και εικών».

Ο Φώτης Κοτοπούλης διευκρινίζει περισσότερο το γεγονός: «Το μοναστήρι αυτό είχε την ατυχία να βομβαρδιστεί με πυροβόλο του 1943 από στρατιώτες Καυκασίους, οι οποίοι ως στρατός των Ρώσων είχαν αυτομολήσει εις τους Γερμανούς και κατ’ αυτόν τον τρόπο κατεκρήμνισαν και μέρος του τοίχου». Μετά τον πόλεμο, το μονύδριο του Αγίου Νικόλαου Μπάντοβα, καθώς γράφει στα 1961 ο Καλαμπακιώτης Αντώνης Παπαγεωργίου, «επεσκευάστηκε εσχάτως μερίμνη μιας εναρέτου γυναικός ονόματι Φανής Μπαντέκα ή Παπαλαγάρα. Ο πατήρ της αείμνηστος Δημήτριος Μπαντέκας υπήρξε συνεργάτης του Παύλου Μελά με πολυσχιδή δράσιν».

 


Η ΚΟΓΧΗ ΤΟΥ ΙΕΡΟΥ ΤΟΥ ΑΓ. ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΜΕ ΤΙΣ ΠΑΛΑΙΕΣ ΤΟΙΧΟΓΡΑΦΙΕΣ ΤΟΥ ΕΤΟΥΣ 1881/2

 

Περιγραφή του σπηλαιώδους μονυδρίου στα 1950. Ο συγγραφέας Φώτης Κοτοπούλης μας περιγράφει την παλαιά διαμόρφωση του σπηλαιώδους μονυδρίου στα 1950: «Το μοναστήρι αυτό βρίσκεται σε μια σπηλιά κάπως ευρύχωρη και πάνω σε έναν βράχο, τον καλούμενο Μπάτοβα. Κείται προς τα ΝΑ του Καστρακίου, ΒΔ της Καλαμπάκας και ανάμεσα από τους βράχους Αγιάς, Πυραμίδας και Πυξάρι, Αμπάρια και Αρφαντογιάννη, χτισμένο σε ύψος 30 οργυές από το έδαφος.

Ανεβαίνει κανείς πρώτα σε μια στενόμακρη μικρή σπηλαιά, κι από κεί με σκάλα, δια μέσου μιας τρύπας όχι και μεγάλης, ίσα να χωράει την διάβαση ανθρώπου πάνω σ΄ άλλη σπηλιά και με σκάλα πάλι ξύλινη στην άνω σπηλαιά όπου είναι ο εξώστης, η ανέμη και η στέρνα και προς το βάθος το πολύ μικρό και λαξευτό ναΰδριο. Η παραπάνω αναφερόμενη τρύπα από την οποία διέρχεται ο επισκέπτης, αποτελεί τρόπον τινά την πόρτα, η οποία κλείνει ερμητικά και φράσσει την άνοδο. Σχεδόν τετράγωνη και πάχους είκοσι εκατοστά του μέτρου, περιβάλλεται με μετάλλινο περίβλημα (λαμαρίνης) και είναι οπωσδήποτε βαρειά και φέρει εξέχοντα οδοντωτά καρφιά, μεγέθους μισού μικρού δακτύλου χεριού και προς το κάτω μέρος κατά το κλείσιμο για την καλύτερη προφύλαξι και εξασφάλισι ασφαλείας και ησυχίας των μοναζόντων από κακοποιούς».

Σημερινή αναστήλωση. Από το 1994 με την υπ΄αριθ.18/22.11.1994 πράξη του σεβασμιωτάτου μητροπολίτη Σταγών και Μετεώρων κ.Σεραφείμ ο Άγιος Νικόλαος είναι μετόχι της ιεράς μονής Αγίας Τριάδος. Από τότε αρχίζει το καινούριο βιβλίο της ιστορίας της παλαίφατης μονής των Κοφινιών.

Η σημερινή αναστήλωση του σπηλαιώδους μονυδρίου αποτελεί για τον γνώστη των Αγίων Μετεώρων ένα ανέλπιστο θαύμα. Κατά τα έτη 1997-199 έγινε η ολοκληρωτική ανάκτιση και διαμόρφωση του ιερού σπηλαίου του Αγίου Νικολάου Μπάντοβα υπό του φιλέρημου και δραστηρίου εν ταυτώ καθηγουμένου της μονής Αγίας Τριάδος Χρυσοστόμου Τέτσιου και της συνοδίας του, με συνδρομή του Υπουργείου Πολιτισμού και χορηγίες ευλαβών πιστών.

 Ο Καλαμπακιώτης εργολάβος και καλλιτέχνης μαΐστωρ Δημήτρης Τσανατέλης ανέλαβε την ανάπλαση των επαλλήλων σπηλαίων σε εξαόροφο ασκητήριο. «Κατά την διάρκεια των αναστηλωτικών εργασιών συμπληρώθηκε η εξωτερική τοιχοποιία και έγινε η συντήρηση και αποκατάστασή της. Πραγματοποιήθηκε η αντικατάσταση όλων των δαπέδων και των ορόφων και αναδημιουργήθηκαν οι χώροι. Ο μικρός ναός αναπλάστηκε και ανακατασκευάστηκαν οι σκάλες». Δημιουργήθηκε μεγάλος εξώστης στον πέμπτο όροφο και μικρότεροι σε άλλους ορόφους.

Το ασκητήριο είναι διαμορφωμένο στα εξής έξι επίπεδα. Στο επίπεδο η είσοδος με το προσκυνητάρι για τα κεριά, στο δεύτερο κελλί, στο τρίτο δύο κελλιά με τον εξώστη και τον αερομεταφορέα, στο τέταρτο επίπεδο ο εξώστης και οι βοηθητικοί χώροι. Στο πέμπτο επίπεδο ο ευρύτατος εξώστης και ο ναΐσκος, ένα μικρό χαριτωμένο αρχονταρίκι με μετσοβίτικα υφαντά, καθώς και ένα ακόμη ασκητικό κελλάκι. Στο έκτο ένα κελλί (σοφίτα), ο εξώστης και η στέρνα. 


 

Περιγραφή του ναΐσκου. Ανεβαίνοντας κανείς στην πολυδαίδαλη σπηλιά, στον πέμπτο όροφο συναντά τον εξαιρετικά καλλωπισθέντα ναΐσκο του Αγίου Νικολάου του θαυματουργού, ο οποίος και πάλιν εθαυματούργησεν στον πεφιλημένο οίκο του.

Ο σπηλαιώδης αυτός ναΐσκος ιστορήθηκε και καλλωπίστηκε μερίμνη του Γέροντος Χρυσοστόμου Τέτσιου. Διαθέτει λιτό τέμπλο φιλοτεχνημένο, κατά το έτος 200, δια χειρός του Καλαμπακιώτη Νικολάου Κύργια. Ωραία συρματερά ασημοκάνδηλα, δώρα Κυπρίων προσκυνητών, και λοιπά άγια σκεύη δίνουν μια αρχοντική αίσθηση στον ιερό αυτό χώρο.

Στο ιερό βήμα του λαξευτού αυτού ναΐσκου σώζονται παλαιές τοιχογραφίες του 18ου – 19ου αιώνα. Οι τοιχογραφίες του ναού ανακαινίσθησαν κατά τα έτη 1881 και 1882, καθώς μιας πληροφορεί ο Ν.Βέης. Στο τεταρτοσφαίριο της κόγχης ιστορείται η Παναγία δεομένη, ως «Πλατυρέ//ρα των Ουρανών», με τον Ιησού Χριστό, σε μετάλλιο, ευλογούντα έμπροσθέν της. Κάτωθεν στο κέντρο ο Μελισμός. Εκατέρωθεν ιστορούνται συλλειτουργούντες ιεράρχες. Αριστερά, από Β προς Ν, εικονίζεται ο άγιος «Γρηγόριος» ο Θεολόγος και ο άγιος «Ιω(άννης) ο Χρυ/σόστομος», δεξιά ο άγιος «Βασίλειος» και ο άγιος «Νικόλ/αος». Στην κόγχη της Προθέσεως η Άκρα Ταπείνωσις του Χριστού με την επιγραφή: η «Από//καθήλωσις». Η Παναγία εικονίζεται δεξιά του Χριστού και ο άγιος Ιωάννης ο Θεολόγος αριστερά.

 Η ιστόρηση του ναΐσκου συνεχίστηκε και ολοκληρώθηκε το έτος 2001 με ωραίες επίθετες σε μουσαμά τοιχογραφίες δια χειρός Εμμανουήλ Ζαχαριουδάκη.

 Η επιγραφή της ιστορήσεως ευρίσκεται επάνω από την δυτική είσοδο του ναού και έχει ως εξής: «ΑΝΕΓΕΡΘΗ ΜΕΝ ΕΚ ΒΑΘΡΩΝ ΤΟ ΙΕΡΟΝ ΤΟΥΤΟΝ ΜΕΤΟΧΙΟΝ ΤΗΣ Ι.ΜΟΝΗΣ ΑΓ.ΤΡΙΑΔΟΣ ΑΓ.ΜΕΤΕΩΡΩΝ ΤΟΥ ΑΓ.ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΜΠΑΝΤΟΒΑ / ΕΝ ΕΤΕΙ  ΑΗΘ  [=1999]. ΙΣΤΟΡΗΘΗ ΔΕ Ο ΠΑΝΣΕΠΤΟΣ ΟΥΤΟΣ Ι.ΝΑΟΣ ΑΡΧΙΕΡΑΤΕΥΟΝΤΟΣ ΤΟΥ ΣΕΒΑΣΜΙΟΤΑΤΟΥ Κ.ΣΕΡΑΦΕΙΜ Κ(ΑΙ) ΗΓΟΥΜΕΝΕΥΟΝΤΟΣ ΤΟΥ ΑΡΧΙΜ.ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ /ΤΕΤΣΙΟΥ ΗΠΕΙΡΩΤΟΥ ΕΝ ΕΤΕΙ ΒΑ [=2001] ΔΙΑ ΧΕΙΡΟΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΖΑΧΑΡΙΟΥΔΑΚΗ ΤΟΥ ΚΡΗΤΟΣ Κ(ΑΙ) ΤΩΝ ΣΥΝ ΑΥΤΩ».

Στο ιερό ασκητήριο εφησυχάζει ο αρχιμανδρίτης και ηγούμενος Χρυσόστομος λειτουργών στο ναό και εξομολογών τα πνευματικά του τέκνα. Η ερημική ζωή στα Άγια Μετέωρα δεν έχασε ποτέ τους εραστές της!

 

 

 

 

 

 

 

{flike}

 

 


Δημιουργία ιστοτόπου ΑΔΑΜ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ