Ι. Μονές Αγίου Γρηγορίου και Αγίου Αντωνίου

 

Ιερό ασκητήριο Οσίου Γρηγορίου

Στην βορειοανατολική πλευρά του βράχου Πυξάρι, αριστερά και άνω του μονυδρίου του Αγίου Αντωνίου, σε ύψος σαράντα και πλέον μέτρων αντικρύζουμε το τρισπήλαιο ασκητήριο του Οσίου Γρηγορίου. Κτίτορες οι όσιοι αυτάδελφοι πατέρες Γρηγόριος και Θεοδόσιος. Το μονύδριο απαρτίζεται από τρία επάλληλα, ίσως και περισσότερα, σπηλαιώδη ενδιαιτήματα, παλαιών ασκητών, με τους χαρακτηριστικούς ξυλόφρακτους εξώστες (η πρώτη ευρίσκεται σε ύψος 25 περίπου μέτρων, η δεύτερη σε 35 και η τρίτη σε ύψος 40 μέτρων από τους πρόποδες).

Περιγραφή: Ο χώρος αυτός δεν βρέχεται, διότι βρίσκεται κάτω από μία οξεία γωνία που σχηματίζει ο βράχος με το έδαφος. Έτσι διασώθηκαν τα ξύλα στους εξώστες και εν μέρει η ανεμόσκαλα. Περί αυτού γράφει ο Αθανάσιος Τσαγκαρσούλης:

«Στον ίδιο βράχο και σε μικρή απόσταση από τον Άγιο Αντώνιο βρίσκεται και ο Άγιος Γρηγόριος (…). Σήμερα βλέπει κανείς το ξύλινο φράξιμο της εισόδου της σπηλιάς, τα ξύλινα υποστυλώματα και την κρεμαστή ξύλινη ανεμόσκαλα, που γυρίζουν τη σκέψη μας πίσω περίπου 600 χρόνια. Δεν άκουσα να γίνεται λόγος ότι κάποιος Καστρακινός ανέβηκε στον Άγιο Γρηγόριο. Ίσως γιατί ο βράχος στο σημείο αυτό ανεβαίνει κατακόρυφα και σε άλλα σημεία έχει αρνητική κλίση».

 Ωστόσο, το έτος 1972 μοναχοί του Μεγάλου Μετεώρου, μαζί με τον τότε ηγούμενο Γέροντα Αιμιλιανό επιχείρησαν ανάβαση με τρίχινη ανεμόσκαλα στο δυσπρόσιτο ασκητήριο. Οι πατέρες στο δεύτερο και τρίτο σπήλαιο όπου υπάρχουν εξώστες βρήκαν την ανεμόσκαλα και το καρούλι για το δίχτυ, ενώ στο πρώτο ένα μεγάλο κοφίνι για την μεταφορά των υλικών πραγμάτων, εφ’ όσον ανήκε άλλωστε στην περιοχή των Κοφινιών. Στις κοιλότητες του βράχου εντόπισαν τα λαξευμένα κελλιά των ασκητών, που έχουν χωρητικότητα ενός θολωτού τάφου. Η μεγαλύτερη έκπληξη ήταν όταν αντίκρισαν στο τρίτο ανώτερο σπήλαιο ναΐσκο αφιερωμένο στην Κοίμηση της Θεοτόκου. Οι πατέρες ευτρέπισαν το ασκητήριο και την επόμενη ημέρα ετέλεσαν την Θεία Λειτουργία.

Οι Μετεωρίτες μοναχοί ανακάλυψαν, επίσης, επάνω σε δέρμα παλαιότατη εικόνα της Παναγίας της Οδηγήτριας, την οποία και τοποθέτησαν στο κειμηλιαρχείο του Μεγάλου Μετεώρου. Επίσης, μικρού μεγέθους φορητή εικόνα με την Δέηση (Παναγία, Χριστός, Πρόδρομος) του 14ου αιώνα, που φυλάσσεται στον πρώτο όροφο του Μουσείου στον χώρο του παλαιού γηροκομείου της μονής του Μεγάλου Μετεώρου.

Ο ναΐσκος ήταν διακοσμημένος με παλαιές αλλά θαυμάσιες τοιχογραφίες μακεδονικής τεχνοτροπίας και σχετικά καλά διατηρημένες. Οι Μετεωρίτες πατέρες ανεκάλυψαν πρώτοι τις τοιχογραφίες των οσίων κτιτόρων του ασκητηρίου με τα ονόματά τους και εντός του ναΐσκου βρέθηκαν λαξευμένοι οι τάφοι των ιδρυτών αυταδέλφων ιερομονάχων Γρηγορίου και Θεοδοσίου.

Μετά το γεγονός της ανακαλύψεως αυτής και της προσθήκης των ονομάτων δύο ακόμη οσίων κτιτόρων, ο γνωστός τέως Μετεωρίτης και νυν Σιμωνοπετρίτης ιερομόναχος Αθανάσιος, υμνογράφος της Μεγάλης του Χριστού Εκκλησίας, εποίησε το ακόλουθο απολυτίκιο προς τιμήν των Μετεωριτών Αγίων, το οποίο ψάλλεται πλέον σε όλες τις μονές των Αγίων Μετεώρων κατά τη Θεία Λειτουργία και συμπεριλαμβάνει και τους δύο ανωτέρω οσίους.

 

Ιερά Μονή Αγίου Αντωνίου

Στην νότια πλευρά του βράχου Πυξάρι, στην περιοχή των Κοφινιών και πλησίον του ναΐσκου του Γενεσίου της Θεοτόκου υψώνεται σήμερα αναστηλωμένο σε νέα διαμόρφωση το παλαιό σπηλαιώδες μονύδριο του καθηγητή των μοναστών αγίου Αντωνίου του Μεγάλου. Στον τοίχο κρέμεται ακόμα τμήμα της παλαιάς ανεμόσκαλας, συνηρμοσμένης με μικρούς ξύλινους δοκίσκους.

Το έτος 1782 ο Ελασσονίτης μοναχός Παρθένιος στην γνωστή χαλκογραφία του ζωγραφίζει εντός σπηλαίου και την μονή του Αγίου Αντωνίου. Στον ίδιο βράχο, υψηλότερα, αφήνει να διαφαίνεται εντός σπηλαίων το μονύδριο του Οσίου Γρηγορίου,

χωρίς να το καταγράφει, πράγμα που σημαίνει ότι δεν θα λειτουργούσε πλέον.

Ο LeonHeuzey στα 1858 αναφέρει τον Άγιο Αντώνιο μεταξύ των άλλων ένδεκα μετεωρίτικων μονυδρίων, περί των οποίων έλαβε γνώση από προφορικές παραδόσεις.

Περιγραφή. Το μοναστήρι του Αγίου Αντωνίου περιγράφει ο Καστρακινός συγγραφέας Αθανάσιος Τσαγκαρσούλης, κατά το έτος 2000, από παλαιές του αναμνήσεις. «Είναι κτισμένο σε μια φυσική σπηλιά του βράχου Πυξάρι. Εξωτερικά, παλαιότερα, φαινόταν μόνο ο ασβεστόχτιστος τοίχος που τον διέκοπτε ένα, σχετικά, μικρό πορτοπαράθυρο. Πάντα ανοιχτό, και από τη βάση κρεμόταν τα απομεινάρια μιας ξύλινης ανεμόσκαλας. Το παράθυρο αυτό απέχει από το έδαφος αρκετά μέτρα. Για να ανέβουν τα παιδιά, τότε, στο μοναστήρι, σκαρφάλωναν στο βράχο μέχρις ότου να πιάσουν την ανεμόσκαλα. Μετά ήταν εύκολη η ανάβαση και η είσοδος στο μοναστήρι. Μ’ αυτόν τον τρόπο ανέβηκα και εγώ πριν από 40-50 χρόνια. Εκείνο που μου έκαμε εξαιρετική εντύπωση, κατάπληξη θα έλεγα, ήταν η καθαρότητα, η τελειότητα και η ζωντάνια των χρωμάτων των εικόνων του τέμπλου. Ιδιαίτερα με εντυπωσίασε η εικόνα του αγίου Αντωνίου, αν καλά θυμάμαι (…) Τώρα για να ανέβει κανείς στον Άγιο Αντώνιο δε χρειάζεται επιδεξιότητα γιατί έσπασαν το βράχο και έγινε δρόμος».

Η προαναφερόμενη φορητή εικόνα του 17ου αιώνα με τους δύο αγίους Αντωνίους, δηλαδή με τον Μέγα και τον άγιο Αντώνιο Βεροίας φυλάσσεται σήμερα στην Ιερά Μονή  Αγίας Τριάδας.

Το ασκητήριο του Αγίου Αντωνίου κάηκε στην δεκαετία του 1970 από ξένους τουρίστες που διανυκτέρευσαν. Κατόπιν ανακαινίστηκε πρόχειρα με την φροντίδα του π. Φωτίου Καρακώστα, ιερέα του Καστρακίου, ο οποίος δημιούργησε και πρόσβαση για να λειτουργείται η μονή τουλάχιστον άπαξ του έτους.   

Παλαιότερη αρχιτεκτονική περιγραφή. Με την αρχιτεκτονική της παλαιάς μορφής του ασκητηρίου του Αγίου Αντωνίου ασχολήθηκαν οι αρχιτέκτονες Δημήτριος Βλάμης, Αικατερίνα Ιωάννου και Γρηγόριος Μαυρομάτης στην διδακτορική διατριβή με θέμα «Μετέωρα» που υπέβαλλαν στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο στα 1960 και στην οποία αναγράφεται «Η μονή του Αγίου Αντωνίου είναι κατασκευασμένη σε κοιλότητα βράχου, στην τοποθεσία Μπάντοβα ΝΑ του Καστρακίου (…) Η στήριξη του κτίσματος στο βράχο έγινε με οπτοπλινθοδομή και τοιχοποιΐα (πάχους 65 εκατοστών) ενισχυμένη με ξυλοδεσιές. Η κατασκευή στους πιο πάνω ορόφους είναι ξύλινη. Η είσοδος γίνεται στο ύψος της τοιχοποιΐας από μικρή πόρτα (ύψους 95 και πλάτους 70 εκατοστών), σε χώρο πολύ χαμηλό και μακρόστενο ανάμεσα στην τοιχοποιΐα και τον βράχο. Κανένα άνοιγμα δεν τον φωτίζει. Με δυσκολία κινείται κανείς προς μία μικρή σκάλα που οδηγεί με λίγα σκαλιά σ’ ένα ξύλινο πατάρι.

Δοκάρια τοποθετημένα ανά 2 ή 3 μαζί, ακουμπισμένα στον βράχο και την πάνω παρειά του τοίχου προβάλλουν στο κενό και μαζί με το κοίλο του βράχου αυξάνουν τις διαστάσεις του παταριού. Η χρήσιμη επιφάνεια του πατήματος διαμορφώθηκε από φαρδιές σανίδες πάχους 2,5 εκατοστών, που καρφώθηκαν στα δοκάρια.

Η εξωτερική πλευρά κλίνεται από κατακόρυφα ξύλα που δημιουργούν ένα είδος καφασωτού. Της κατασκευής αυτής βρήκαμε το πλαίσιο με τις εγκοπές όπου έμπαιναν τα ξύλα. Ο χώρος αυτός δεν φαίνεται να χωριζόταν σε μικρότερους- υποθέτουμε ότι  χρησίμευε ως καθιστικό.

Τον πιο πάνω όροφο, που είναι ξύλινος, στηρίζουν υποστηλώματα από κορμούς δένδρων. Η κατασκευή είναι ανάλογη με αυτήν που είδαμε. Η σκάλα οδηγεί σε μεγάλο ανοικτό χώρο που λειτουργεί θα λέγαμε ως αυλή του ασκητηρίου. Εδώ βρίσκονται η είσοδος του ναού και το βριζόνι. Η προσπέλαση στην κοιλότητα του βράχου (που χρησίμευε για κελλιά) και η είσοδος στην εστία. Η εκκλησία, μια μονόκλιτη βασιλική, σε στάθμη λίγο ψηλότερη είναι μισή λαξευμένη στο βράχο. Οι κατασκευές, μέσα σε αυτή, είναι το ίδιο απλοϊκές αλλά περισσότερο προσεγμένες. Η οροφή καλύπτεται από ξύλινες σανίδες με σκεπασμένους αρμούς.

Οι κοιλότητες που χρησιμοποιήθηκαν σαν κελλιά δεν φαίνεται να υπέστησαν τροποποιήσεις. Βρίσκονται στο πλάι και πίσω από τον ναό. Ανάμεσα στην στέγη του ναού και την οροφή του βράχου, κενό επιτρέπει τον φωτισμό και αερισμό τους.

Εστία πρέπει να ήταν ο μικρός χώρος με την ξύλινη είσοδο, στα δεξιά της εκκλησίας. Ανάμεσα στην εστία και την εκκλησία, στην γωνία, φαίνεται να ξεκινούσε ξύλινη σκάλα προς άλλο επίπεδο. Από εκεί μπορούσαν να ανεβαίνουν σε άλλο ασκηταριό πάνω από  το συγκρότημα. Δυστυχώς, η άνοδος σε αυτήν σήμερα είναι αδύνατη.

Στο ασκηταριό δεν βρήκαμε σημάδια εγκαταστάσεως συστήματος υδρεύσεως. Τα μέσα που χρησιμοποιήθηκαν εδώ είναι απλά και οι κατασκευές εμπειρικές. Ωστόσο, οι οικοδομικές λεπτομέρειες δείχνουν ότι αν και απλά ή κακότεχνα, οι μοναχοί τοποθέτησαν στην σωστή τους θέση τα υλικά και διατήρησαν τους χώρους στην γνωστή ιεραρχική διάταξη.»

Η αναδημιουργία του μονυδρίου. Από το 1994 είναι μετόχι της ιεράς μονής Αγίας Τριάδος με την υπ΄αριθμ. 18/22.11.1994 πράξη του σεβασμιωτάτου μητροπολίτη Σταγών και Μετεώρων κ. Σεραφείμ.

Κατά τα έτη 2005-2006 ο πολύδραστος ηγούμενος της Αγίας Τριάδος αρχιμανδρίτης Χρυσόστομος Τέτσιος ανεστήλωσε το όλο μοναστηρικό συγκρότημα. Η ημιτριόροφη κατασκευή περιλαμβάνει στον τρίτο όροφο τον σπηλαιώδη ναΐσκο του Αγίου Αντωνίου, και σε χαμηλότερο επίπεδο το μικρό αρχονταρίκι, μαγειρείο και πιο κάτω δύο μοναχικά κελλιά.

Οι νέοι εξώστες με τις κάθετες δοκούς δένουν αισθητικά με το αριστερό και άνωθεν ευρισκόμενο τρισπήλαιο ασκητήριο του Οσίου Γρηγορίου με τους ξυλόπηκτους εξώστες. Έχασε βέβαια την αίσθηση του αιωρούμενου, αλλά έγινε προσιτό για λειτουργική χρήση και κατοίκηση μοναχών.

Περιγραφή του ναΐσκου. Ο μικρός θολωτός ναΐσκος του Αγίου Αντωνίου ιστορήθηκε κατά το 2006 με επιβλητικές επίθετες σε μουσαμά τοιχογραφίες δια χειρός του Λαζάρου Πεχλιβανίδη εκ Μακεδονίας (από τον Λοφίσκο Λαγκαδά).

Η επιγραφή της ιστορήσεως βρίσκεται στην δεξιά παραστάδα του βορεινού παραθύρου και έχει ως εξής:  «ΙΣΤΟΡΗΘΗ Ο ΠΑΝΣΕΠΤΟΣ ΚΑΙ ΙΕΡΟΣ ΟΥΤΟΣ / ΝΑΟΣ ΤΩΝ ΟΣΙΩΝ ΚΑΙ ΘΕΟΦΟΡΩΝ ΠΑΤΕΡ(ΩΝ) / ΗΜΩΝ ΑΝΤΩΝΙΟΥ ΤΟΥ ΜΕΓΑΛΟΥ κ’ ΑΝΤΩΝΙΟΥ ΤΟΥ / ΝΕΟΥ ΕΚ ΒΕΡΟΙΑΣ ΔΙΑ ΣΥΝΔΡΟΜΗΣ ΦΙΛΟΘΕΩΝ / ΕΝ ΧΡΙΣΤΩ ΑΔΕΛΦΩΝ ΑΡΧΙΕΡΑΤΕΥΟΝΤΟΣ / κ.κ. ΣΕΡΑΦΕΙΜ ΗΓΟΥΜΕΝΕΥΟΝΤΟΣ ΑΡΧΙΜΑΝ/ΔΡΙΤΟΥ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ ΤΕΤΣΙΟΥ ΗΠΕΙΡΩΤΟΥ ΤΗΣ / ΙΕΡΑΣ ΜΟΝΗΣ ΑΓΙΑΣ ΤΡΙΑΔΟΣ ΑΓΙΩΝ ΜΕ/ΤΕΩΡΩΝ ΔΙΑ ΧΕΙΡΟΣ ΠΕΧΧΛΙΒΑΝΙΔΗ ΛΑ/ΖΑΡΟΥ ΤΩ ΣΩΤΗΡΙΩ ΕΤΕΙ Rς [=2006]».

Δύο παρόμοιες επιγραφές της ανακαινίσεως του ασκητηρίου είναι κατατοπιστικές και βρίσκονται εκατέρωθεν της εισόδου του ναΐσκου κάτω από τις επίτοιχες εικόνες των δύο αγίων Αντωνίων αντίστοιχα.

Η α’ επιγραφή: «ΤΟ ΙΕΡΟΝ ΜΕΤΟΧΙΟΝ ΤΗΣ Ι.ΜΟΝΗΣ ΑΓΙΑΣ ΤΡΙΑΔΟΣ ΜΕΤΕΩΡΩΝ ΚΑΙ Ο/ΣΙΩΝ ΚΑΙ ΘΕΟΦΟΡΩΝ ΠΑΤΕΡΩΝ ΗΜΩΝ ΑΝΤΩΝΙΟΥ ΤΟΥ ΜΕΓΑΛΟΥ Κ’ ΑΝΤΩΝΙΟΥ / ΤΟΥ ΝΕΟΥ ΕΚ ΒΕΡΟΙΑΣ ΑΚΗΓΕΡΘΗ ΕΚ ΒΑΘΡΩΝ ΑΡΧΙΕΡΑΤΕΥΟΝΤΟΣ / κ.κ. ΣΕΡΑΦΕΙΜ ΗΓΟΥΜΕΝΕΥΟΝΤΟΣ ΑΡΧ. ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ ΤΕΤΣΙΟΥ ΗΠΕΙΡΩΤΟΥ ΤΩ ΣΩΤΗΡΙΩ ΕΤΕΙ Rς [=2006]»

Στις 17 Ιανουαρίου 2006, ημέρα της εορτής του Αγίου Αντωνίου, ξαναλειτούργησε το μονύδριο προς μεγάλη χαρά των μοναχών και των φιλομονάχων πιστών. Ο Άγιος Αντώνιος αποτελεί μετοχιακό ησυχαστήριο των πατέρων της ιεράς μονής Αγίας τριάδος.

Με την σύγχρονη αύξηση των επισκεπτών των Αγίων Μετεώρων όλα τα ιερά κοινόβια φροντίζουν να δημιουργούν ησυχαστικά καθίσματα- μετόχια για περισσότερη ησυχία και περισυλλογή. 


 

Απολυτίκιον Μετεωριτών αγίων

Ήχος α’ Τους τρεις μεγίστους.

Μετεώρων οι γόνοι τους πατέρας τιμήσωμεν, τους εν κορυφαίας και σπηλαίοις, ισαγγέλως βιώσαντας. Τον Αθανάσιον τον μέγαν και Ιωάσαφ τον πανάρετον, συν τω Νεκταρίω τω θείω, Θεοφάνην τον φρόνιμον. Του Ρουσάνου τους πολίτας, Ιωάσαφ και Μάξιμον, και τους καρτερούς εν ασκήσει, συν Φιλόθεω τον Αντώνιον. Έτι και τον Γρηγόριον ομού, συν Θεοδοσίω τω ομαίμονι. Πάντας δεύτε υποπτέρους, αετούς Θεού δοξάσωμεν.

Περί των αυταδέλφων κτιτόρων αγίου Γρηγορίου και Θεοδοσίου, οι οποίοι διεμόρφωσαν το ασκητήριο και ιστόρησαν τον ναό το έτος 1374/75 δεν ήταν γνωστό ουδέν. Ωσστόσο, μελετώντας τον βίο του οσίου Αθανασίου του Μετεωρίτη θα μπορούσαμε να επισημάνουμε ότι γίνεται αναφορά για δύο «νεωστί εισδεχθέντας» υπό του Γρηγορίου του Στυλίτη αυταδέλφους ιερομονάχους ονόματι Γρηγόριο και Παχώμιο, τους οποίους ο γέρων Γρηγόριος ο Στυλίτης ενεχείρησε στον Όσιο Αθανάσιο τον Μετεωρίτη και εκείνος τους άφησε πάλι στην συνοδεία του Στύλου, κατά το έτος 1343/44.

Πιθανότατα, λοιπόν, οι δύο αυτάδελφοι, αργότερα, ανήλθαν στο δυσπρόσιτο σπήλαιο του Αγίου Γρηγορίου. Και ο μεν Γρηγόριος έγινε προεστώς, ο δε Παχώμιος με την μεγαλοσχημία του έλαβε το όνομα Θεοδόσιος. Αξιοσημείωτο είναι, επίσης, ότι στην σειρά των μεγάλων οσίων που ιστορούνται εξωτερικά, στον νότιο τοίχο του λαξευτού ναϋδρίου είναι εικονογραφημένος ολόσωμος και ο άγιος Παχώμιος, ενώ συνήθως στις ιερές μονές παρίσταται λαμβάνων το αγγελικό σχήμα παρά Αγγέλου.

Κατά το έτος 1994 ανέβηκε ειδικό συνεργείο αναρριχητών από γαλλικό κανάλι και ετοίμασαν ντοκυμανταίρ των Μετεώρων, όπου συν τοις άλλοις παρουσιάζουν και καταπλήσσουσα για την επικινδυνότητα ανάβαση ενός εκπροσώπου τους στα τρία δυσπρόσιτα σπήλαια του ασκητηρίου. Από αντίγραφο της ταινίας είδαμε και εμείς τις φωλιές των αετών του πνεύματος, καθώς και τις θαυμάσιες τοιχογραφίες μακεδονικής σχολής του 14ου αιώνα.

Εικονογραφικό πρόγραμμα του σπηλαιώδους ναϋδρίου. Το σπηλαιώδες αυτό ναϋδριο είναι προσανατολισμένο νότια-νοτιανατολικά και οι τρεις πλευρές του είναι κτισμένες από πέτρα ενώ η μία ακουμπά στον βράχο. Ο GojkoSubotic, σε πρόσφατη ανακοίνωση του, τον θεωρεί ναό της Κοιμήσεως της Θεοτόκου και τον ταυτίζει με την Παναγία ‘παρά το Πηγάδιον’ του αρχιμανδρίτη Μακαρίου, τον συνδέει δε και με την διαθήκη του Μανουήλ Ιωαννάκη.

Στο ιερό βήμα η Αγία Τράπεζα είναι λαξευμένη στο βράχο. Στο τεταρτοσφαίριο της κόγχης της αψίδας εικονίζεται η Παναγία δεομένη με τον Ιησού Χριστό έμπροσθέν της, στον τύπο της Βλαχερνίτισσας.

Πιο κάτω στο κέντρο ο Μελισμός και εκατέρωθεν δύο συλλειτουργούντες ιεράρχες, ήτοι ο Μέγας Βασίλειος (αριστερά) και ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος (δεξιά). Εκατέρωθεν της κόγχης ο Ευαγγελισμός της Θεοτόκου, ο αρχάγγελος Γαβριήλ (αριστερά) και η Κεχαριτωμένη Μαριάμ (δεξιά). Αριστερά του Αρχαγγέλου ο άγιος Στέφανος ο πρωτοδιάκονος. Αντίστοιχα δεξιά της Θεοτόκου ο διάκονος άγιος Ρωμανός.

Στον χώρο του ιερού βήματος, επί του νοτίου τοίχου, εικονίζονται άγιοι ιεράρχες σε δύο ζώνες, ήτοι: ο άγιος Κύριλλος Αλεξανδρείας και ο άγιος Αθανάσιος ο Μέγας στην άνω ζώνη, και αντίστοιχα ο άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος και ο άγιος Βλάσιος στην κάτω ζώνη.

Στην μετώπη του τόξου της κόγχης του ιερού φαίνεται γραμμένη με μεγαλογράμματη γραφή μια δυσανάγνωστη επιγραφή.

Στον κυρίως ναό, στον βόρειο τοίχο, είναι ιστορημένη η πολυπρόσωπη σύνθεση με την Κοίμηση της Θεοτόκου, και κάτωθέν της η λάρνακα του κτίτορα.

Επάνω από την Κοίμησση, στο ημιθόλιο της οροφής, κατεβαίνοντας προς το βορεινό τοίχο η Μεταμόρφωση του Χριστού.

Αντίστοιχα στο άλλο ημιθόλιο, κατεβαίνοντας προς τον νότιο τοίχο, η εις Άδου Κάθοδος [=Ανάσταση του Κυρίου] και στην πιο κάτω ζώνη επί του νοτίου τοίχου (από Δ προς Α) ο άγιος Νικόλαος (ολόσωμος), ο άγιος Παντελεήμων και οι άγιοι Ανάργυροι Κοσμάς και Δαμιανός (στηθαίοι).

Στο υπέρυθρο της εισόδου επί του δυτικού τοίχου στηθαίες προβάλλουν τρεις μορφές αγίων γυναικών, ήτοι: η αγία Μαρίνα η αγία Βαρβάρα και η αγία Αναστασία.

Δεξιά του εισερχόμενου επί του δυτικού τοίχου αντικρύζουμε τον προφήτη Δανιήλ. Αριστερά του εισερχόμενου επί του δυτικού τοίχου ο Τάφος του Χριστού με τον αποκυλισθέντα λίθο και ένδον τα σουδάρια.

Στον εξωτερικό τοίχο του ναΐσκου του Οσίου Γρηγορίου, επί του δυτικού τοίχου, εκατέρωθεν της εισόδου ιστορούνται οι άγιοι Θεόδωροι και ο αρχάγγελος Μιχαήλ.

Στον εξωτερικό τοίχο του ναΐσκου, επί του νοτίου τοίχου, υπάρχει ένα μονόλοβο παράθυρο, το οποίο χωρίζει σε δύο ζώνες τους εικονογραφημένους αγίους. Από την ποδιά του παραθύρου και άνω είναι ιστορημένοι (από Δ προς Α) ο άγιος Δημήτριος, ο άγιος Γεώργιος και η Δεήση (Χριστός,, Παναγία, Πρόδρομος).

Στην κάτω ζώνη είναι ιστορημένοι μεγάλοι όσιοι ασκητές της Εκκλησίας μας. Από Δ προς Α εικονίζονται οι εξής άγιοι: Αντώνιος, Ευθύμιος, Αρσένιος, Ιωάννης της Κλίμακος, Παχώμιος, Εφραίμ ο Σύρος, Θεοδόσιος, Ονούφριος και Μακάριος.

Επί του εξωτερικού νοτίου τοίχου του ναΐσκου, στο τμήμα του ιερού βήματος, είναι ιστορημένοι οι όσιοι ατάδελφοι κτίτορες Γρηγόριος και Θεοδόσιος. Στην εξωτερική πλευρά του ιερού βήματος, στην θέση που εικονίζονται οι άγιοι κτίτορες, υπάρχουν οι επιγραφές:

«ΔΕΗΣΙΣ ΤΟΥ ΔΟΥΛΟΥ ΤΟΥ Θ(ΕΟ)Υ ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ ΑΜΑΡΤΩΛΟΥ ΚΕ ΚΤΗΤΟΡΟΣ.  ΜΝΗΣΘΗΤΙ Κ(Υ)ΡΙΕ ΤΟΝ ΓΟΝΕΟΝ ΜΟΥ ΜΑΝΟΥΗΛ ΙΕΡΕΟΣ ΚΑ(Ι) ΤΗΣ Σ(ΥΜ)ΒΗΟΥ ΑΥΤΟΥ ΆΝΗΣ ΚΑ(Ι) ΤΟΝ ΤΑΙ(=ΤΕΚΝΩΝ) ΑΥΤΩ[Ν]».

«ΔΕΗΣΙΣ ΤΟΥ ΔΟΥΛΟΥ ΤΟΥ Θ(ΕΟ)Υ

ΘΕΟΔΟΣΗΟΥ ΗΕΡΟΜΟΝΑΧΟΥ»

Ο GojkoSubotic, εκτός των ανωτέρω δύο επιγραφών, μας παραδίδει και την κτιτορική επιγραφή, η οποία καθώς, λέγει ευρίσκεται εξωτερικά στο υπέρθυρο της εισόδου:

«†Η κτιτορική επιγραφή, με σβησμένο το έτος αλλά με ορατά τα ίχνη του τελευταίου γράμματα (Γ’) και την ινδικτιώνα (ΙΓ’), μας πείθει ότι πρόκειται για το έτος 6883 (από κτίσεως του κόσμου), δηλαδή 1374/5 (από Χριστού). Αυτό το επιβεβαιώνει και το περιεχόμενο της επιγραφής. Σε αυτήν δεν γίνεται μνεία της ανώτατης κοσμικής εξουσίας, όπως λίγο νωρίτερα στη μονή Υπαπαντής (1366/7), όπου αναφέρεται η εξουσία του βασιλιά Συμεών Ούρεση. Ο λόγος είναι ότι ο υιός και διάδοχο του Ιωάννης Ούρεσης, ήδη στα τέλη του 1372 ή στην αρχή του 1373, αποσύρθηκε στην μονή Μεταμορφώσεως, στο Μεγάλο Μετέωρο ως μοναχός Ιωάσαφ. Μαζί με τα υπολείμματα τοιχογραφιών στο παρεκκλήσι του Αγίου Αντωνίου, στον Άγιο Νικόλαο Αναπαυσά, και ιδιαίτερα με τις καλά διατηρούμενες παραστάσεις στο ανατολικό τμήμα της τρίκλιτης εκκλησίας της Παναγίας Καστρακίου, που δημοσίευσε ο συνάδελφος Νίκος Νικονάνος, μαρτυρεί ότι η διακόσμηση στο κελλί του Οσίου Γρηγορίου ανήκει στο ευρύτερο σύνολο της ζωγραφικής της εποχής εκείνης».

Ο Σέρβος βυζαντινολόγος υποθέτει ότι ενδεχομένως ο β’ κτίτορας Θεοδόσιος είναι και ο κτίτορας του φερνύμου σπηλαιώδους μονυδρίου του Οσίου Θεοδοσίου στον Γαύρο Καλαμπάκας, διότι ο ναΐσκος διαθέτει υπολείμματα καλής τοιχογραφίας του 14ου αιώνα.

Δεν έχουμε όμως καμιά γραπτή μαρτυρία ότι ο σπηλαιώδης ναΐσκος του Οσίου Θεοδοσίου στον Γαύρο με τα υπάρχοντα πάλαι κελλιά του ανήκε στα ‘περικύκλω κελλία’’ της Σκήτης της Δούπιανης ή της Σκήτης του Μεγάλου Μετεώρου.

Η παλαιά ξύλινη εκ δομίσκων κλίμακα κρεμαστή στον τοίχο, μεταξύ του πρώτου και του δεύτερου σπηλαίου, σήμερα είναι σπασμένη κατά το ένα τμήμα και η ανάβαση είναι λίαν δυσχερής.

Από το έτος 1994 το ασκητήριο του Αγίου Γρηγορίου είναι μετόχι της ιεράς μονής Αγίας Τριάδος με την υπ΄αιθ.18/22.11.1994 πράξη του σεβασμιωτάτου μητροπολίτη Σταγών και Μετεώρων κ.Σεραφείμ.

{flike}


Δημιουργία ιστοτόπου ΑΔΑΜ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ