Παναγία των Φυλακών – Φυλακές – Ογλάς

 

 

Στη βορειοδυτική πλευρά του Στύλου Σταγών (=Αγίου Πνεύματος) και απέναντι από την νότια πλευρά του Ρουσάνου αντικρίζουμε ένα τεράστιο σπήλαιο σε σχήμα τριγώνου, ύψους 60 μέτρων από τη γη, το οποίο ονομάζεται ‘’Φυλακές Καλογέρων’’.

Στη βάση υπάρχει μια σκοτεινή κοιλότητα μεγάλου ύψους και βάθους, όπως ένα ανοιχτό σιαγόνι. Καθώς εισερχόμαστε, δεξιά, υπάρχει ένας λαξευμένος βράχος σε σχήμα αχιβάδας. Στην είσοδο συναντάμε υπολείμματα πέτρινων κτισμάτων.

Στη γνωστή χαλκογραφία του μοναχού Παρθενίου του έτους 1782 εικονίζεται ευμεγέθης ο Στύλος Σταγών. Στην ΒΑ πλευρά του βράχου, σε τριπλή σειρά κτισμάτων από τα ριζά του βράχου και εντός σχισμής, είναι σχεδιασμένο το εν λόγω σπήλαιο, η Παναγία των Φυλακών, άνευ επιγραφής. 

 

Η λεγόμενη θέση του φύλακα στην πέτρινη αχιβάδα με υπολείμματα κτισμάτων

 

Ο αρχιμανδρίτης Πορφύριος Ουσπένσκυ στα 1859 μας δίδει μια περιγραφή του σπηλαίου: «Έβλεπα ένα τρίγωνο κατά την είσοδο και επάνω από την είσοδο μέσα υπήρχε μια μεγάλη σπηλιά, όπως αυτή της Δρακόσπηλιάς. Επάνω από την σπηλιά στα πλαϊνά της υπήρχαν μικρές σπηλίτσες διαφορετικών μεγεθών. Τις μέτρησα και τις βρήκα δέκα τέσσερες. Προς όλες τις σπηλιές υπήρχαν δρομάκια, όπου φαίνονται ακόμη οι ρωγμές (σχισμές) και τα δοκάρια. Εκεί ήταν έγκλειστοι οι στυλίτες μοναχοί, οι οποίοι είχαν πέσει σε κάποιο παράπτωμα. Η ίδια είσοδος είχε παλαιότερα ένα τοίχο, τα ερείπια του οποίου φαίνονται ακόμη και σήμερα. Επάνω από την είσοδο είχε κτιστεί μια μικρή εκκλησία, η οποία υπήρχε έως το έτος 1751, όπου ο ιερέας Ρίζος ζωγράφισε την εικόνα της Παναγίας, την οποία αφιέρωσε στη μονή Ρουσάνου. Φαίνεται, επίσης, μια κόγχη που υπήρχε το ιερό βήμα και κάποιες εσοχές στο βράχο από όπου οι φυλακισμένοι παρακολουθούσαν τη Θεία Λειτουργία. Στην έξοδο υπήρχε μια κοιλότητα που έμοιαζε σαν καθρέπτης, ή σαν βαθύ πιάτο, εκεί έμενε ο φύλακας. Τώρα η ‘Φυλακή’ είναι κενή και οι ποιμένες βόσκουν τα αιγοπρόβατά τους».

Η όλη διαμόρφωση του σπηλαίου με δεκατέσσερις μικρότερες σπηλιές εκατέρωθεν της εισόδου και σε αρκετό ύψος, έδινε την εντύπωση μιας πολύπλοκης φυλακής. Η είσοδος είχε παλαιότερα ένα τοίχο (με πύλη), μέρος του οποίου σώζεται και σήμερα. Πάνω από την χαμηλή είσοδο σώζονται επί του βράχου μεγάλες οπές ξυλοδοκών, όπου  στο σημείο αυτό υποθέτει ο Π.Ουσπένσκυ ότι υπήρχε η εκκλησία της Παναγίας των Φυλακών, καθ’ όσον ο Ουσπένσκυ είδε στη μονή Ρουσάνου εικόνα της Παναγίας, επί της οποίας υπήρχε η σημείωση:

«Ιστορήθηκε το έτος 1751 για το ναό της μονής των Φυλακών, διά χειρός Ρίζου ιερέως, κατόπιν παραγγελίας των ιερομονάχων των Φυλακών Βησσαρίωνος και Δαμασκηνού».

Πιθανώς αυτοί ήταν πνευματικοί επιστάτες και εξομολόγοι. Κάτι αντίστοιχο πληροφορεί ο άγιος Ιωάννης ο συγγραφέας της Κλίμακος, ότι δηλαδή υπήρχε έμπειρος πνευματικός οδηγός στη ‘Σιναΐτικη Φυλακή των Μετανοούντων’. Οι φυλακές των καλογήρων ήταν ασφαλώς για ποινικά αδικήματα. Ίσως ήταν κάτι ανάλογο με τη ‘φυλακή των μετανοούντων’, που αναφέρει ο άγιος Ιωάννης στην ‘’Κλίμακα’’. Γράφει, δηλαδή, ο Σιναΐτης συγγραφεύς, ότι σαν παράρτημα ενός αυστηρού και αγιασμένου κοινοβίου του Σινά υπήρχε ένας σκοτεινός και στερούμενος και της παραμικρής ανέσεως χώρος, όπου έστελναν τους μοναχούς, που έπεφταν και σε ασήμαντα μερικές φορές σφάλματα, για ένα-δύο χρόνια, για να συναισθανθούν το σφάλμα τους, να πενθήσουν την αδυναμία τους και έτσι ταπεινούμενοι να γίνουν άξιοι πολλού ελέους και χάριτος εκ μέρους του Κυρίου.

Ωστόσο δεν σώζεται κανένα επίσημο έγγραφο στα Μετέωρα, όπου να εμφαίνεται η αποπομπή μετεωρίτη μοναχού στις εν λόγω Φυλακές. Ο Πορφύριος Ουσπένσκυ τις θεωρεί φυλακές των ασκητών του Στύλου. 

 .

Δεύτερη ονομασία του σπηλαίου των Φυλακών, αλλά και της πέριξ περιοχής είναι Ογλάς.

Ο LeonHeuzey στα 1858 αναφέρει το μονύδριο με την ονομασία Ογλάς μεταξύ άλλων ένδεκα μετεωρίτικων μονυδρίων, περί των οποίων έλαβε γνώση από την εντόπια προφορική παράδοση.

Αξιοσημείωτη είναι η πληροφορία του Π.Ουσπένκυ ότι στα 1859 η Φυλακή ήταν ήδη ποιμνιοστάσιο. Αυτό θα μπορούσε να ερμηνεύσει τη δεύτερη ονομασία των Φυλακών – Ογλάς. Oglac: στα τούρκικα σημάνει κατσικάκι. Το Ογλάς είναι πιθανώς τούρκικη λέξη και ήταν εν χρήσει στους Καστρακινούς μέχρι τα μέσα του 20ου αιώνα. Σε καιρό δηλαδή που δεν λειτουργούσε το ασκητήριο, είχε μετατραπεί σε ποιμνιοστάσιο, όπως έγινε και με άλλα σπήλαια των Μετεώρων. Μέχρι τα μέσα του 20ου αιώνα στην κορυφή της Σουρλωτής, στο Μόδι, στο Άγιο Πνεύμα ανέβαζαν οι Καστρακινοί τα γίδια για βόσκηση. Σήμερα δεν χρησιμοποιείται πια η ονομασία αυτή. Την γνωρίζουν μόνο οι ηλικιωμένοι Καστρακινοί. 

Με την υπ’ αριθ.19/5.2.1995 πράξη του σεβασμιοτάτου μητροπολίτη Σταγών και Μετεώρων κ.Σεραφείμ το ‘σπήλαιο της Παναγίας των Φυλακών’ είναι μετόχι της Ιεράς Μονής Ρουσάνου.

{flike}

 

 

 


Δημιουργία ιστοτόπου ΑΔΑΜ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ