Εκπαίδευση παιδιού με συνδρομο Down

 

του κ. Γεωργίου Μηλίτση, διδασκάλου

´Οπως όλα τα δάκτυλά μας δεν έχουν το ίδιο μέγεθος αλλά όταν ενωθούν όλα μαζί μας κάνουν τη γροθιά, το ίδιο συμβαίνει και με τους συνανθρώπους μας, δεν είναι όλοι το ίδιο˙ υπάρχουν γύρω μας άνδρες και γυναίκες, λευκοί και μαύροι, ημεδαποί και αλλοδαποί, ευφυείς και λιγότερο ευφυείς και πολλές άλλες κατηγορίες ατόμων τα οποία αποτελούν την κοινωνία μέσα στην οποία ζούμε.
   Ανάμεσα σ᾽ αυτούς που αποτελούν την κοινωνία μας είναι και τα άτομα με σύνδρομο Down, όπως είναι γνωστά σε όλους μας.

Τι είναι το σύνδρομο Down;
   Η λέξη «σύνδρομο» αναφέρεται σε μια ποικιλία συμπτωμάτων ή χαρακτηριστικών που σχετίζονται με την ίδια κλινική εικόνα, η αιτιολογία της οποίας δεν είναι γνωστή με βεβαιώτητα στους γιατρούς (Μπαμπινιώτης 1998).
   Το όνομα Down  προέρχεται από το όνομα του γιατρού, John Langdon Down, που πρώτος περιέγραψε το σύνδρομο το 1866. Το 1959, ένας Γάλλος καθηγητής ο Lejeune  βρήκε ότι το σύνδρομο Down σχετίζεται με γενετικές αλλαγές. Το ανθρώπινο σώμα αποτελείται από εκατομμύρια κύτταρα, και κάθε κύτταρο περιέχει έναν ορισμένο αριθμό χρωμοσωμάτων. Τα χρωμοσώματα είναι μικροσκοπικά σωματίδια μέσα στα κύτταρα που μεταφέρουν τις κωδικοποιημένες πληροφορίες για όλα τα χαρακτηριστικά που κληρονόμησε το άτομο.      
   Συνήθως, κάθε κύτταρο έχει 46 χρωμοσώματα, από τα οποία τα μισά το άτομο τα παίρνει από τη μητέρα και τα άλλα μισά από τον πατέρα του. Το άτομο με σύνδρομο Down στο 21ο ζεύγος χρωμοσωμάτων έχει ένα επιπλέον χρωμόσωμα, δηλαδή αντί για δύο έχει τρία, με αποτέλεσμα το άτομο αυτό να έχει 47 χρωμοσώματα.
   Η αναλογία γεννήσεων παιδιών με σύνδρομο Down είναι 1 στις 770 γεννήσεις. Ο λόγος που συμβαίνει αυτό δεν είναι ακόμη σαφής.
   Τα παιδιά με σύνδρομο Down γεννιούνται από γονείς που ανήκουν σε όλες τις κοινωνικές τάξεις, εθνικές ομάδες και με διάφορα επίπεδα εκπαίδευσης. Η πιθανότητα γέννησης παιδιού με συνδρομο Down αυξάνεται όσο μεγαλώνει η ηλικία της μητέρας, ιδιαίτερα μετά την ηλικία των 35 ετών. Οι έρευνες δείχνουν ότι η πλειοψηφία των παιδιών που γεννιούνται με το σύνδρομο αυτό έχουν μητέρες που δεν έχουν φθάσει στην ηλικία αυτή.
   Τελευταία Ινδοί επιστήμονες διαπίστωσαν ότι η πιθανότητα να αποκτήσει παιδί με σύνδρομο Down μια οικογένεια εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την ηλικία που έκανε το πρώτο της παιδί η μητέρα της μητέρας του παιδιού, η γιαγιά.

Είναι ασθένεια;
   Το σύνδρομο Down δεν είναι ασθένεια αλλ᾽ είναι μια γενετικά καθορισμένη κατάσταση˙ οφείλεται όπως προαναφέραμε στην τρισωμία του 21ου χρωμοσώματος. Το πλεονάζον χρωμόσωμα δεν μπορεί να αφαιρεθεί, διότι δεν είναι ένας τραυματισμός ή μια χρόνια ασθένεια. Δεν υπάρχει θεραπεία για το σύνδρομο Down.
   Σχεδόν τα μισά παιδιά που γεννιούνται με το σύνδρομο εμφανίζουν συγγενείς καρδιακές βλάβες, με κυριότερες το μεσοκοιλιακό έλλειμμα και την πρόπτωση μιτροειδούς, συχνά δε και πνευμονική υπέρταση. Σε ποσοστό 5% υπάρχουν βλάβες στον πεπτικό σωλήνα, όπως συγγενές μεγάκολο (Νόσος Hirschsprung),  κοιλιοκάκη  και ατρησία ή στένωση δωδεκαδακτύλου. Αρκετά άτομα εμφανίζουν ενδοκρινοπάθειες, όπως υποθυρεοειδισμό ή σακχαρώδη διαβήτη. Όσον αφορά το μυοσκελετικό σύστημα συνηθέστερες εκδηλώσεις είναι η αστάθεια της ατλαντο-ινιακής διάρθρωσης ή της ατλαντο-αξονικής άρθρωσης. Αρκετά συχνά έχουμε οφθαλμικά προβλήματα, όπως γλαύκωμα,  καταρράκτη και συγκλίνωντα στραβισμό˙ επίσης έχουμε προβλήματα στα αυτιά με επηρεασμό της ακουστικής οξύτητας και ευπάθεια του μέσου ωτός.
   Τα άτομα με Σύνδρομο Down έχουν περίπου δεκαπλάσια πιθανότητα να εκδηλώσουν επεισόδια σπασμών σε σύγκριση με τον γενικό πληθυσμό. Οι πνεύμονές τους παρουσιάζονται ευάλωτοι σε λοιμώξεις, ενώ καταγράφεται αυξημένη συχνότητα επεισοδίων άπνοιας ύπνου. Η διαδικασία γήρανσης δείχνει να είναι επιταχυμένη και το μέσο προσδόκιμο ζωής πλησιάζει μόλις τα 55 χρόνια.
Τα αιματολογικά προβλήματα είναι αυξημένα στα άτομα με σύνδρομο Down και περιλαμβάνουν μεταξύ άλλων την ιδιοπαθή νεογνική πολυκυτταραιμία και την οξεία λεμφοβλαστική λευχαιμία. Οι άνδρες με σύνδρομο Down είναι στείροι (εξαίρεση οι πάσχοντες από μωσαϊκισμό του συνδρόμου). Οι γυναίκες έχουν 50% πιθανότητα να γεννήσουν μωρό, που επίσης θα φέρει το σύνδρομο.   
   Τα περισσότερα άτομα με σύνδρομο Down έχουν διανοητική αναπηρία η οποία κυμαίνεται: στην ήπια μεταξύ 50-70 IQ ενώ στη μέτρια 35-50 IQ. Τα άτομα που έχουν Ψηφιδωτό σύνδρομο Down συνήθως έχουν 10 με 30 μονάδες υψηλότερο IQ.  
   Μπορούν επίσης να έχουν μεγάλο κεφάλι και πολύ στρογγυλό πρόσωπο.

Πρώτη επαφή με το σύνδρομο Down
   Η είδηση ότι το παιδί μπορεί να έχει το σύνδρομο Down συνήθως πέφτει σα βόμβα στην οικογένεια.  Είναι ένα σοκ. Βέβαια σήμερα οι περισσότεροι γονείς γνωρίζουν, αν η μητέρα έχει κάνει όλες τις εξετάσεις που συνιστούν οι ιατροί, ότι το παιδί που θα γεννηθεί θα έχει το σύνδρομο Down. Πάντως και τότε οι γονείς αισθάνονται όχι ευχάριστα. Πολλοι νοιώθουν τύψεις, γιατί θεωρούν τον εαυτό τους υπεύθυνο, αν και γνωρίζουν ότι αυτό δεν είναι σωστό. Καταφεύγουν σε γιατρούς, στο διαδύκτιο, σε κατάλληλα βιβλία, ρωτούνε ειδικούς και γενικά δραστηριοποιούνται για να μάθουν όσο το δυνατόν περισσότερα για το θέμα που τους απασχολεί. Με την πάροδο του χρόνου αρχίζουν και κάνουν όνειρα και σχέδια για το παιδί τους. Του δίνουν την υποσχέσεις ότι θα κάνουν τα πάντα, ότι περνάει από το χέρι τους για να γίνει ολοκληρωμένος κι επιτυχημένος άνθρωπος.
   Το επόμενο βήμα που κάνουν, όταν γεννηθεί το παιδί, είναι να καλέσουν ιατρούς για να δούνε την κατάσταση της υγείας του παιδιού τους. ´Ετσι το παιδί το επισκέπτεται και το εξετάζει: καρδιολόγος. οφθαλμίατρος και ωτορινολαρυγγολόγος. Αργότερα, μόλις γίνει δυο ετών, πρέπει να το πάμε σε λογοθεραπευτή, εργοθεραπευτή και φυσιοθεραπευτή. ´Ολα αυτά αναμφίβολα χρειάζονται για να γίνουν πολλά χρήματα, γι᾽ αυτό το κράτος θα πρέπει να καλύπτει όλα αυτά τα έξοδα.  

Το παιδί με σύνδρομο Down δεν είναι τιμωρία από το Θεό
 Ορισμένοι πιστεύουν ότι ο Θεός τιμωρεί τους ανθρώπους για κάτι που έκαναν και γι᾽ αυτό φέρνουν στον κόσμο παιδί με σύνδρομο Down. Αυτό δεν είναι σωστό, γιατί ο Θεός δεν είναι τιμωρός αλλά Θεός αγάπης. Θα αναρωτηθούμε, γιατί επιτρέπει ο Θεός να γεννηθούν παιδιά με σύνδρομο Down ή με άλλες ικανότητες; Την απάντηση μας την δίνει ο Ευαγγελιστής Ιωάννης στο 9ο κεφάλαιο του Ευαγγελίου του. Οι μαθητές του Χριστού τον ρώτησαν: «Ραββί, ποιος αμάρτησε, αυτός ή οι γονείς του, και γεννήθηκε τυφλός;» και ο Κύριος απάντησε: «Ούτε ο ίδιος ούτε οι γονείς του αμάρτησαν, αλλά αυτό συνέβη, δια να φανερωθούν εξ αφορμής του τα έργα του Θεού» (Ιωαν, Θ´, 2-3). ´Εχει κι εδώ εφαρμογή αυτό που είπε ο Προφήτης Ησαΐας «τίς ἔγνω νοῦν Κυρίου;» (Ἠσ. μ´ 13).

Οι γονείς των παιδιών με σύνδρομο Down δεν χρειάζονται παρηγοριά
   Οι γονείς που έχουν παιδί με σύνδρομο Down δεν πρέπει να εξαφανισθούν από την κοινωνία, ούτε έχουν ανάγκη της παρηγοριάς μας. Κακώς οι συγγενείς και οι φίλοι πιστεύουν ότι πρέπει να τους παρηγορήσουν, λες και τους συνέβει κάποια τραγωδία. ´Ισως το μόνο που θα χρειασθούν οι γονείς είναι να τους δώσουμε ένα χέρι βοηθείας για να μπορούν κι αυτοί να έχουν ελεύθερο χρόνο για να διεκπεραιώσουν τις προσωπικές και οικογενειακές τους υποχρεώσεις, όπως άλλωστε συμβαίνει με όλες τις οικογένειες που ανατρέφουν νήπια.  

Πως πρέπει να μεγαλώσει ένα παιδι με συνδρομο Down
   ´Οπως όλα τα παιδιά για να μεγαλώσουν πρέπει οι γονείς τους να κουραστούν και να ξενυχτήσουν το ίδιο συμβαίνει και για το παιδί που έχει το σύνδρομο Down. Ειδικότερα η επιτυχία της ανατροφής ενός παιδιού με σύνδρομο Down εξαρτάται από την ευαισθητοποίηση των γονέων για το παιδί τους και την ορθή εφαρμογή όλων όσων γνωρίζουν γύρω από το πρόβλημα που έχουν να αντιμετωπίσουν.
   Οι πρώτες τους ενέργειες πρέπει να είναι να εξετάσει το παιδί παιδίατρος για να τους πει αν η σωματική και η πνευματική του υγεία είναι καλή. Διότι υπάρχει πυθανότητα να μην ακούει ή να έχει μειωμένη ακοή, να έχει πρόβλημα όρασης, σοβαρή μυϊκή υποτονία, μειωμένη κινητικότητα κλπ. ´Οσον αφορά την πνευματική υγεία θα εξετάσει τη νοημοσύνη, διότι ποικίλλει από παιδί σε παιδί, και την προσοχή του.
   Το παιδί εκτός από την τροφή έχει ανάγκη από εκπαίδευση για να αναπτύξει τη νοημοσύνη του κι αυτό είναι το πιο σημαντικό καθήκον των γονέων του. Οι γονείς σαν πρώτοι του δάσκαλοι πρέπει να προσέξουν, όπως κι όλοι που θα ασχοληθούν με την εκπαίδευσή του, να μήν είναι υπερπροστατευτικοί και ανεκτικοί. θα πρέπει να γνωρίζουμε ότι η υπερπροστασία και η ανεκτικότητα δεν βοηθούνε το παιδί να γίνει αυτόνομο και υπεύθυνο. Θα το βοηθήσουν να μάθει μικρά ποιηματάκια, αυτό θα το κατορθώσει με τη συχνή επανάλειψη ή να παίζουν μαζί του με απλό παιδαγωγικό υλικό. ´Ολα αυτά θα πρέπει να γίνονται με ηρεμία και υπομονή και κάθε φορά που κάτι κατακτά να το επιβραβεύουν. Ακόμα θα πρέπει να εκμεταλλεφθούν την τάση που έχουν να μιμούνται τους άλλους, αυτό θα βοηθήσει να αναπτύξουν καλές συνήθειες. Ένα άλλο χαρακτηριστικό των παιδιών με σύνδρομο Down είναι η εξαιρετική καλοσύνη και η ευγένεια που έμφυτα έχουν αυτά θα πρέπει να τα επαυξήσουν οι γονείς. Τα παιδια αυτά έχουν συναισθηματικές παλινδρομήσεις, τις περισσότερες φορές αυτό οφείλεται στην δυσκολία που έχουν στην ομιλία.
   Από όλες τις θεραπείες που εφαρμόζονται στα άτομα με σύνδρομο Down η μουσικοθεραπεία είναι η πιο άγνωστη και ως εκ τούτου όλοι τη βάζουμε σε δεύτερη μοίρα. ´Ολοι παραδέχονται ότι η μουσική οξύνει το νου κι ότι ηρεμεί τα μωρά σε περιόδους άγχους και στρες. Πόσο δίκαιο είχαν οι μητέρες που νανούριζαν τα μωρά τους, όταν τα είχαν στην κούνια τους! Οι έρευνες έδειξαν ότι η μουσική προκαλεί σημαντική διέγερση του εγκεφάλου. Μπορούμε με βεβαιότητα να πούμε ότι η μουσική εκτός από τη διέγερση του εγκεφάλου αυξάνει και τη νοημοσύνη του παιδιού. Αυτό πρέπει να το εκμεταλλευτούν οι γονείς του παιδιού με σύνδρομο Down. Δεν πρέπει όμως να μας διαφεύγει ότι μόνον ορισμένα είδη μουσικής φέρνουν το ποθητό αποτέλεσμα.
   Πολλές μητέρες παραπονούνται ότι το παιδί τους είναι πεισματάρικο και επιθετικό. Δεν πρέπει να ξεχνοῦμε ότι κανένας μας δεν είναι από τη φύση του πεισματάρης και επιθετικός˙ αν είμεθα το οφείλουμε στους γονείς μας που μας ανέθρεψαν έτσι. Δεν πρέπει να μας διαφεύγει ότι η προσωπικότητα του ανθρώπου κτίζεται στα πέντε πρώτα χρόνια της ζωής του και ότι το παιδι αποκτά χαρακτήρα αναλογο με τα ερεθίσματα και τις παραστάσεις που έχει μέσα από την οικογένεια του. Το σχολείο και η κοινωνία θα ρθουν αργότερα να προσθέσουν το λιθαράκι τους στο χαρακτήρα του παιδιού.  
   Οι γονείς δεν πρέπει να ξεχνούνε ότι πρέπει να προσπαθήσουν να δημιουργήσουν για το παιδί τους μια οικογένεια αγάπης και αποδοχής. Η οικογένεια είναι για το παιδί η πρώτη κοινωνία μεσα στην οποία θα ζήσει. Το παιδί στη ηλικία αυτή είναι άπληστο για γνώσεις και εμπειρίες κι αυτό θα πρέπει να το εκμεταλλευτούν οι γονείς και όλοι όσοι ασχολούνται με την διαπαιδαγώγησή του.
   Κλείνοντας το κεφάλαιο αυτό θα πρέπει να υπενθυμήσουμε στους γονείς που έχουν κι άλλα παιδιά ότι δεν πρέπει να ξεχνούν τα άλλα τους παιδιά κι ότι έχουν κι αυτά ανάγκη από την αγάπη και τη φροντίδα τους. Επίσης θα πρέπει να γνωρίζουν ότι η ανατροφή του παιδιού πρέπει να γίνεται κι από τους δυο.

Ο ρόλος της ομιλίας στην ανάπτυξη των παιδιών με σύνδρομο Down
   Συνήθως τα παιδιά με σύνδρομο Down έχουν καθυστέρηση στην ανάπτυξη της γλώσσας. ´Οπως τα παιδιά της προσχολικής ηλικίας δεν μιλούνε σύμφωνα με τους κανόνες της γραμματικής το ίδιο συμβαίνει και με τα παιδιά με σύνδρομο Down. Από έρευνες που έκαναν οι: Chapman, Schwartz & Bird, 1991, Miller 1993 βρέθηκε ότι τα παιδιά με σύνδρομο Down υπολείπονται των κανονικών στην ομιλία περίπου 36 μήνες. Ο ρυθμός προόδου στην ομιλία είναι αργός αν τον συγκρίνουμε με τη χρονολογική ηλικία του, μπορεί όμως η ομιλία να αναχτυχθεί μέχρι την εφηβία.
   Οι Feitosa (1998), Tristan (1998), Zorzi (2003) λέγουν ότι «η ανάπτυξη της ομιλίας αποτελεί σημαντικό γεγονός για την εν γένει ανάπτυξη του παιδιού, γιατί η ομιλία αποτελεί τη θεμελιώδη βάση της καλής επικοινωνίας». Ο Zausmer, 1984, λέγει ότι πρέπει να δοθεί προτεραιότητα από το περιβάλλον του παιδιού κι αργότερα από το σχολείο στην αναπτύξη της ομιλία του, διότι έτσι θα βοηθηθεί να αναπτύξει τη μνήμη, τη σκέψη του καθώς και άλλες συμπεριφορές καθώς και διαφόρους τομείς της προσωπικότητάς του.
   ´Οταν το παιδί θα προφέρει τους πρώτους φθόγγους θα συνηδειτοποιήσουμε την δυσκολία που έχει στην άρθρωση ορισμένων ήχων. Η δυσκολία στην ομιλία φοβίζει τους γονείς του παιδιού, διότι η ομιλία είναι που μας βοηθεί να ενταχθούμε στην κοινωνία κι αν αυτή είναι κακή τότε έχουμε σε κάποιο βαθμό κοινωνικό αποκλεισμό. Στο σχολείο οι δυσκολίες στην ομιλία αναπόφευκτα θα οδηγήσουν στην εμφάνιση φοβίας, το πρόβλημα θα λυθεί με τη λογοθεραπεία της οποίας η αποστολή είναι να ελαχιστοποιήσει ή να εξαλείψει το πρόβλημα αυτό. Η λογοθεραπεία δεν θα το βοηθήσει μόνον να ομιλίσει καλά αλλά θα βοηθήσει και στην νοητική του ανάπτυξη. Πρέπει λοιπόν τα μαθήματα λογοθεραπείας να αρχίσουν όσον το δυνατό πιο νωρίς στη ζωή του παιδιού.
   Το παιδί ίσως χρειαστεί να πάει και σε ωτορινολαρυγγολόγο διότι ορισμένοι μυς που είναι υπεύθυνοι στη διαδικασία του λόγου είναι υποτονικοί. Κανείς δεν μπορεί να παραβλέψει τους μυς του προσώπου αν θέλει να έχει σωστή άρθρωση διότι η πράξη της ομιλίας περιλαμβάνει μια πολύπλοκη μηχανική διαδικασία.
   Η γυμναστική θα το βοηθήσει να έχει καλή αναπνοή, μάσηση, κατάποση και ομιλία.

Η εκπαίδευσή τους
   ´Οπως όλα τα νήπια έχουν έχουν ανάγκη από έκπαίδευση η οποία όσο νωρίτερα αρχίσει τόσο είναι καλύτερα γι αυτό, το ίδιο συμβαίνει με τα παιδιά με σύνδρομο Down. Το παιδί με σύνδρομο Down όταν πάρει την κατάλληλη εκπαίδευση στον κατάλληλο χρόνο θα μπορεί να κάνει ότι κάνει και κάθε άλλο παιδί, όπως: να μιλήσει, να περπατήσει να ντυθεί μόνο του και να πάει στην τουαλέτα. Βέβαια υπάρχει μια διαφορά, όλα αυτά θα κατορθώσει να τα κάνει αργότερα απ᾽ ότι τα άλλα παιδιά.
   Την πρώτη εκπαίδευσή του το παιδί θα τη δεχθεί στό σπίτι «πρόωρα εκπαιδευτικά προγράμματα» και οι εκπαιδευτές του είναι κυρίως οι γονείς του και τα άλλα μέλη της οικογένειάς του. Η εκπαίδευση αυτή αρχίζει από την ημέρα της γεννήσεως του μέχρι την ηλικία των 4-5 ετών. Συγκριτικές μελέτες που έγινα έδειξαν ότι τα παιδιά που συμμετείχαν σε τέτοια προγράμματα όταν πήγαν στο νηπιαγωγείο και το Δημοτικό σχολείο είχαν πολύ καλύτερη απόδοση συγκρινόμενα με συμμαθητές τους που δεν είχαν βοήθεια από την οικογένειά τους.
   Στη συνέχεια το παιδί θα πάρει την «ολοκληρωμένη εκπαίδευση» στο κατάλληλο σχολείο από ειδικευμένους εκπαιδευτικούς.
   Σε γενικές γραμμές, τα παιδιά με σύνδρομο Down, όταν πάρουν την κατάλληλη εκπαίδευση, μπορούν να κάνουν τα περισσότερα πράγματα που κάθε παιδί μπορεί να κάνει, όπως η ομιλία, το περπάτημα, το ντύσιμο και να μάθουν να πάνε στην τουαλέτα, μόνο που αυτά θα τα μάθουν αργότερα απ᾽ ότι θα μαθαίνουν τα άλλα παιδιά.
   Θα πρέπει να τονίσουμε, αυτό ισχύει για την εκπαίδευση όλων των παιδιών, ότι τα παιδιά έχουν ανάγκη από αγάπη, προσοχή, ενθάρρυνση, από υπαίθριες δραστηριότητες και να τα βοηθήσουμε να συμμετέχουν σε κοινωνικές εκδηλώσεις.

Εκλογή Σχολείου
   ´Οταν το παιδί φτάσει στην ηλικία κατά την οποία μπορεί να εγγραφεί σε σχολείο οι γονείς του θα πρέπει να αποφασίσουν σε ποιο σχολείο θα το στείλουν, δηλαδη σε κανονικό ή ειδικό. Την πρώτη γνὠμη θα την πάρουν από το Κ.Ε.Δ.Δ.Υ. όπου θα το εξετάσουν ειδικοί επιστήμονες. Τον πρωτεύοντα ρόλο θα παίξουν η ορημώτητα και ο δείκτης νοημοσύνης του. Συνήθως οι γονείς δεν παραδέχονται τα όσα αναφέρονται στη γνωμάτευση και με διάφορα επιχειρήματα προσπαθούν να την βγάλουν εσφαλμένη.

Στο Νηπιαγωγείο
   Την πρώτη εκπαίδευση κάθε άνθρωπος την παίρνει στην οικογένειά του. Συστηματική εκπαίδευση θα πάρει όταν θα πάει στο σχολείο, δηλαδή στον Παιδικό Σταθμό, στο Νηπιαγωγείο, στο Δημοτικό, .... Η συμβολή του δασκάλου στη διαδικασία της μάθησης είναι ζωτικής σημασίας, γιατί η ανάπτυξη της ικανότητας του παιδιού να μάθει είναι μέσα στις προτεραιότητες του σχολείου.
   Εκεί που θα βοηθηθούνε πολύ τα παιδιά με σύνδρομο Down είναι ο Παιδικός Σταθμός και το Νηπιαγωγείο. Οι γονείς θα πρέπει να επωφεληθούν αυτήν την ευκαιρία και δεν πρέπει να παραμελήσουν να γράψουν το παιδί τους σ᾽ αυτό. Ειδικά στα Νηπιαγωγεία υπάρχουν ειδικά προγράμματα που θα τα βοηθήσουν να αναπτύξουν τις δεξιότητές τους όσο το δυνατόν καλύτερα.
   Οταν θα έλθει η ώρα να το εγγράψουν στο Νηπιαγωγείο θα πρέπει οι γονείς να δώσουν απάντηση στο ερώτημα, σε ποιό σχολείο θα φοιτήσει, στο Κανονικό ή στο Ειδικό; Η εμπειρία έδειξε ότι πολλά παιδιά με σύνδρομο Down ενσωματώθηκαν πλήρως στα κανονικά σχολεία και ότι έγιναν αποδεκτά από τους συμμαθητές τους, επίσης ότι έμαθαν να διαβάζουν, να γράφουν, να συμμετέχουν σε διάφορες δραστηριότητες, τόσο του σχολείου όσο και της γειτονιάς τους.
   Και στην κατηγορία αυτή των παιδιών ο βασικός παράγοντας που θα καθορίσει σε ποιό σχολείο θα φοιτήσει είναι ο δείκτης νοημσύνης του παιδιού.
   Οι γονείς θα πρέπει να γνωρίζουν ότι σε όποιο σχολείο κι αν φοιτήσει το παιδί δεν μπορεί να παρακολουθήσει το πρόγραμμα των συμμαθητών του και η αξιολόγησή του πρέπει να είναι διαφορετική από τους άλλους συμμαθητές του. Ο δάσκαλος του ακολουθεί τα βήματα της εξέλιξής του, τον συγκρίνη μόνο με τον εαυτό του και πάντα προσπαθεί να βρει το μέτρο των δυνατοτήτων του. «Είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι στο παιδί υπάρχει πράγματι μια διανοητική υστέρηση. Οι εκπαιδευτικοί θα πρέπει να λάβουν υπόψη τους ότι το παιδί δεν έχει βιολογικό εξοπλισμό που να το βοηθήσει να συναγωνιστεί με άλλους μαθητές που έχουν τη ίδια ηλικία», τονίζει η ψυχολόγος Fernanda Rodriguez Travassos. Κι εδώ το σχολείο, όποιο κι αν είναι, οι γνώσεις που θα προσφέρει στα παιδιά με το σύνδρομο ποικίλλουν από άτομο σε άτομο.  

Η ένταξή του σε κανονικό σχολείο
   ´Οταν οι γονείς αποφασίσουν, με τη σύμφωνη γνώμη του Κ.Ε.Δ.Δ.Υ. ή όχι, να φοιτήσει το παιδί τους στο κανονικό σχολείο θα πρέπει να γνωρίζουν οι εκπαιδευτικοί, οι γονείς των άλλων παιδιών και οι συμμαθητές του ότι το παιδί αυτό «δεν πρέπει να είναι ανεκτό αλλά αποδεκτό, ακόμα ότι κι αυτό έχει την προσωπικότητά του και τα χαρίσματά του» λέγει η ψυχολόγος Fernanda Rodriguez Travassos. Πρέπει δηλαδή όλοι να το συμπαραστέκονται, να το διευκολύνουν και να το συμπεριφέρονται όπως και τα άλλα παιδιά.
   Το παιδί θα συμμετέχει στις ομάδες της τάξεως, στις εξωτερικές δραστηριότητές της, θα το καλούνε, όταν κάνουν γιορτές, στο σπίτι και γενικά πρέπει να συμμετέχει στα πάντα, πάντα στα μέτρα των δυνατοτήτων του. Οι ειδικοί λέγουν ότι: «Σε γενικές γραμμές, όλα θα πάνε καλά, επειδή κοινωνικότητα του παιδιού με σύνδρομο Down είναι καλή». Επίσης λέγουν ότι «τα παιδιά έχουν λιγότερη προκατάληψη από τους ενήλικες για το συμμαθητή τους που παρουσιάζει κάποιο πρόβλημα».
   Θα πρέπει να γνωρίζουμε ότι, όπως όλα τα παιδιά έτσι κι αυτό θα αναπτύξει τις ικανότητές και τα προτερήματα του με τα οποία αργότερα να εξασκήσει ένα επάγγελμα. Δεν πρέπει να ξεχνούμε ότι η επαφή με τα παιδιά της ίδιας ηλικίας είναι ευεργετική όχι μόνο γι᾽ αυτό αλλά για όλα. «Θα έλεγα ότι το κέρδος είναι αμοιβαίο, διότι τα παιδιά που σπούδασαν έχοντας στην τάξη τους συμμαθητές με ειδικές ικανότητες όταν μεγαλώσουν θα είναι σαν ενήλικες περισσότερο ώριμοι και πιο ανεκτικοί στους άλλους» λέγει η θεραπευτής Viviane Perico. Η ψυχολόγος Fernanda Rodriguez Travassos λέγει τα εξής: «Ζώντας με τη διαφορετικότητα ξυπνάει μέσα μας η επιθυμία για αυτογνωσία. Θα αναρωτηθούμε πια είναι τα όριά μου και πως μπορώ να τα βελτιώσω;»
   ´Ερευνες που έγιναν έδειξαν ότι πολλά παιδιά με σύνδρομο Down ωφελήθηκαν από την ενταξή τους στο κανονικό σχολείο αλλά και ωφέλησαν τους συμμαθητές τους κι ότι αυτό τα βοήθησε να προσαρμοσθούν αργότερα στην κοινωνία που έζησαν. Στην Ισπανία το 85% των παιδιών με το σύνδρομο πηγαίνουν σε κανονικά σχολεία.
   Σε όποιο σχολείο κι αν φοιτήσουν τα παιδιά πρέπει ο δάσκαλός τους να έχει ειδική κατάρτιση, αυτό παίζει μεγάλο ρόλο όχι μόνο στην κατάρτηση των προγραμμάτων εκπαίδευσήw του αλλά και στην κοινωνικοποίησή του. Ο Sigfried Pueschel, (1993) επισημαίνει ότι οι εκπαιδευτικοί που έχουν κατάλληλη ειδίκευση βοηθούν τον μαθητή τους να ενταχθεί στο σχολικό περιβάλλον και στην κοινωνία. Στην ιστοσελίδα του ο Δρ Pueschel (καθηγητής της Παιδιατρικής στο Πανεπιστήμιο Μπράουν και Διευθυντής του Κέντρου Ανάπτυξης του Παιδιού στο Rhode Island Hospital) αναφέρει ότι ο δάσκαλος πρέπει να είναι παρατηρητικός, να έχει την ικανότητα να μπορεί να οργανώσει το περιβάλλον (σχολείου, τάξης), να σέβεται το μαθητή του και να είναι συνεργάσημος με τους συναδέλφους του, τους μαθητές του και τους γονείς. Καταλήγει «οι εκπαιδευτικοί που έχουν τα παραπάνω προσόντα εισάγουν τους μαθητές τους στην κοινότητα, όχι μόνο ακαδημαϊκά στην οποία ανήκουν, αλλά στην κοινωνία εν γένει».

Σε Ειδικό Σχολείο
   ´Ενα μέρος των παιδιών με σύνδρομο Down θα φοιτήσουν σε Ειδικό σχολείο. Το Ειδικό σχολείο, όλοι σήμερα το γνωρίζουν, δεν πρέπει να είναι ξεκομμένο ή απομονωμένο από τα κανονικά σχολεία, πάντα θα πρέπει να συστεγάζεται με κανονικό σχολείο.
   Στο σχολείο ο διευθυντής του σε συνεργασία με το δάσκαλο της τάξης και το άλλο ειδικό προσωπικό θα κάνουν στην αρχή του σχολικού έτους το πρόγραμμα τι θα διδαχθεί το παιδί κατά τη σχολική χρονιά. Το πρόγραμμα επιδέχεται αναθεωρήσεις ανάλογα με την πρόοδο του μαθητή. Στη σύνταξη του προγράμματος, τι θα διδαχθούνε, θα πρέπει να έχουν υπόψη τους ότι τα παιδιά αυτά έχουν ένα συγκεκριμένο «προφίλ μάθησης» το οποίο έχει δυνατά και αδύνατα σημεία.
   Ο Smith (1988) λέγει ότι στη συνταξη του προγράμματος διδασκαλίας θα πρέπει να απαντηθούν τα ερωτήματα «τι θα διδάξω;», «πως;» και «ποιο θα είναι το περιεχόμενό;» των διαφόρων τομέων γνώσεων που πρέπει να πάρει. Ο Smith καταλήγει ότι ο εκπαιδευτικός έχει να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στην διαδικασία της αναγνώρισης των ατομικών αναγκών των παιδιών με ειδικές ανάγκες. Η ειδική εκπαίδευση που θα πάρει ο μαθητής είναι το στοιχείο που ακολουθεί άμεσα τη σχολική επίδοσή του. Η γνώση των παραγόντων που διευκολύνουν ή εμποδίζουν τη μάθηση, επιτρέπει στους εκπαιδευτικούς να προετοιμάσουν καλύτερα τα προγράμματά τους, να επιλέξουν τις εργασίες που πρέπει να κάνουν, και να εργαστούν για την επιτυχή εφαρμογή τους.
   Τη διδασκαλία πρέπει να τη διακρίνει η σαφήνεια, (Kubo & Botomé, 2001) αν θέλουμε να έχουμε καλά αποτελέσματα. Απαραίτητη προυπόθεση για τη σωστή και αποτελεσματική διδασκαλία είναι η πειθαρχία.
   Σύμφωνα με τον Angotti (1994) οι εκπαιδευτικοί θα πρέπει κάθε φορά να βρίσκουν νέους τρόπους παρουσίασης του μαθήματος, να έχουν προτοτυπία και η γλώσσα που χρησιμοποιούν να είναι ανάλογη με το πνευματικό επίπεδο των μαθητών.
   Επιπλέον, ο δάσκαλος πρέπει να βρίσκεται σε συνεχή εγρήγορση, να είναι δραστήριος, να έχει τεχνικές δεξιότητες οργάνωσης του περιβάλλοντος, να είναι υπομονετικός, συνεργάσημος, τρυφερός και στοργικός. Ciskszentmihalyi (1996). Fleith,(2000). Stenberg & Williams, (1996). Virgolom, Fleith & Νέβις - Pereira (1999).
   Ο εκπαιδευτικός πρέπει να δείνει χρόνο μαθητή να σκεφτεί και να αναπτύξει τις ιδέες του, να επικροτεί δημιουργικές ιδέες των μαθητών του, να διεγείρει την φαντασία τους και να τους βοηθεί να βρούνε κι άλλες απόψεις. Επίσης να τους δίνει την ευκαιρία να επιλέγουν έχοντας υπόψη του τις ικανότητές τους, να τους δίνει ευκαιρίες να συνειδητοποιήσουν τις ικανότητές τους και να τους βοηθήσει να αναπτύξουν θετική αυτοαντίληψη. Πρέπει να είναι ευχάριστοι στην τάξη και να κάνουν, όταν χρειάζεται, χιούμορ. Γενικά πρέπει η ώρα του μαθήματος να είναι ευχάριστη για να είναι αποδοτική.

Η σχολική ημέρα
   Η υποδοχή που θα έχουν τα παιδιά το πρωί στο σχολείο παίζει σπουδαίο ρόλο για την καλή έκβαση και απόδοση της σχολικής ημέρας. Μια χαρούμενη και εγκάρδια υποδοχή αναπτερώνει το ηθικό του μαθητή και τον προδιαθέτει ευχάριστα για τα όσα θα ακολουθήσουν στην τάξη.
   Σπουδαίο ρόλο θα παίξει επίσης η προσωπικότητα του δασκάλου. Ο Oliveira (1995) στα συγγραμματά του γράφει: «ο δάσκαλος πρέπει να είναι παρατηρητικός, ομιλητικός, δραστήριος, υπομονετικός, συνεργάσημος, τρυφερός, στοργικός και να έχει τεχνικές δεξιότητες».
   ´Οταν ο μαθητής δεν έχει κάνει τις εργασίες του στο σπίτι, ο δάσκαλος δεν πρέπει να βάλει τις φωνές, να τον απειλεί και γενικά να δείξει όχι καλή παιδαγωγική συμπεριφορά. Πρέπει να δείξει αγάπη, να το συμβουλεύσει και να το παροτρύνει να μην ξαναεπαναληφθεί.
   Αν, λοιπόν, η αγάπη και η κατανόηση πρυτανεύσει καθ᾽ όλην τη διάρκεια των μαθημάτων η ημέρα θα περάσει ευχάριστα και το παιδί με ανυπομονησία θα περιμένει να ξαναπάει στο σχολείο.

Τι θα διδαχθεί ένα παιδί με σύνδρομο Down στο σχολείο
   ´Ολοι οι γονείς όταν στέλνουν το παιδί τους στο σχολείο έχουν την απαίτηση να μάθει να διαβάζει, να λύνει προβλήματα αριθμητικής, να κοινωνικοποιηθεί και γενικά να αποκτήσει διάφορες γνώσεις που θα το βοηθήσουν να προσαρμοσθεί καλά στην κοινωνία. Τίς ίδιες απαιτήσεις έχουν και οι γονείς που το παιδί τους έχει συνδρομο Down. Οι γονείς όταν δούνε ότι δεν έχει το παιδί τους πρόοδο στα μαθήματα απογοητεύονται, τα βάζουν με τους εκπαιδευτικούς και τέλος πέφτουν θύματα «ειδικών» που τους εκμεταλλεύονται ποικιλότροπα.
   Το πρώτα που θα δειδαχθεί το παιδί στον Παιδικό Σταθμό, στο Νηπιαγωγείο και στο Δημοτικό, πρέπει να είναι τα εξής: να μάθει να τρώγει μόνο του, να πλύνετε, να χρησιμοποιεί το σαπούνι, την οδοντόβουρτσα και το χαρτί τουαλέτας, να ντύνεται και να γδύνεται, να πλύνει το πιάτο και τα μαχαιροπίρουνα που έφαγε και γενικά να κάνει απλές και καθημερινές ασχολίες. Ακόμα πρέπει να μάθουν να σκουπίζουν τη σκόνη που τυχόν θα υπάρχει στο θρανίο τους και να καθαρίζουν τον πίνακα. Αν δεν κάνουν κάτι καλά θα πρέπει να ενθαρρύνονται να το επαναλάβουν μέχρις ότου κατακτήσουν αυτό που θέλουμε.
   Παράλληλα ο δάσκαλος, αν η νοημοσύνη του το επιτρέπει, θα το μάθει να διαβάζει, να γράφει, να ζωγραφίζει, να τραγουδά, να λέγει ποιηματάκια και γενικά να συμμετέχει στην εκπαιδευτική διαδικασία.
   Η κατάκτηση της αριθμητικής για τα παιδιά με σύνδρομο Down είναι πιο δύσκολη από την αναγνωστική ικανότητα, διότι η αριθμητική συνδέεται με την ανάγκη της κατανόησης της αφηρημένης φύσης των αριθμών. Πρέπει λοιπόν όταν την διδάσκουμε πάντα να έχουμε αντικείμενα που θα μας βοηθήσουν στο έργο μας.
   ´Οπως όλα τα παιδιά έτσι κι αυτό θέλει να ακούσει από το δάσκαλό του παραμύθια και ιστοριούλες. Μετά τη διήγηση του δασκάλου θα πρέπει να ενθαρρυνθεί να την επαναλάβει και στο τέλος να επιδοκιμασθεί.
   Θα πρέπει να ξέρουν οι γονείς του παιδιού ότι και ο καλύτερος δάσκαλος δεν μπορεί να κάνει «θαύματα» αν δεν τον βοηθεί το παιδί και το περιβάλλον του.

Δυσκολίες που συναντά ο δάσκάλος στην τάξη
   ´Οπως όλων των παιδιών η εκπαίδευση ξεκινά από την ώρα της γέννησής τους το ίδιο πρέπει να γίνεται και με τα παιδιά με σύνδρομο Down, αυτό θα το βοηθήσει να ενσωματωθεί αργότερα στο σχολείο και την κοινωνία.
   Σύμφωνα με τον Lopez (1995), το παιδι με σύνδρομο Down έχει τα ίδια στάδια ανάπτυξης με τα «κανονικά» παιδιά μόνο που γίνεται πιο αργά. Ο συγγραφέας λέγει ότι το παιδι με το σύνδρομο Down επειδή δεν έχει σταθερή πρόοδο σε όλους τους τομείς της προσωπικότητά του, έχουμε «μπρος-πίσω», δεν μπορεί ο δάσκαλος να προγραμματίσει κανονικά τους στόχους του με αποτέλεσμα να έχουμε δυσκολίες στη διαδικασία της διδασκαλίας. Η επιτυχία των προσπαθειών του δασκάλου θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από το πώς θα μπορέσει να βρεί τις προηγούμενες εμπειρίες που έχει το παιδί από το σπίτι ή τον παιδικό σταθμό ή το νηπιαγωγείο να τις  εκμεταλλευτεί και πάνω σ᾽ αυτές να κτίσει τις δικές του. Ακόμα ο εκπαιδευτικός θα πρέπει να έχει στενη συνεργασία με την οικογένεια και τους άλλους που εμπλέκονται στην εκπαίδευση και διαπαιδαγώγηση του παιδιού (Beyer, 1996).   
   ´Ενας άλλος ρόλος του εκπαιδευτικού είναι να βοηθήσει να σπάσει η προκατάληψη που υπάρχει στην κοινωνία για τα άτομα αυτά. Δυστυχώς η τάση που υπάρχει ακόμα και στην εκπαιδευτική κοινότητα είναι, «άλυτο πρόβλημα», ότι τα παιδιά αυτά είναι γενετικά καταδικασμένα να μη μπορούν να εκτελέσουν τις σχολικές τους δραστηριότητες (Motta, 1996). Η προκατάληψη αυτή αποτελεί τροχοπέδη που μπορεί να οδηγήσει τον δάσκαλο στην αδράνεια ή στην απογοήτευση. Τα παιδιά πρέπει να μάθουν να διαβάζουν και στη συνέχεια να γράφουν. ´Οπως (Goodman, 1997), «... η διαδικασία για να μάθει ένα μικρό παιδί να γράφει είναι επίπονη και χρειάζεται την βοήθεια του δασκάλου του το ίδιο συμβαίνει και με τα παιδιά αυτά».
   Ενα άλλο πρόβλημα που θα αντιμετωπίσουν οι εκπαιδευτικοί του κανονικού σχολείου, όταν έχουν στην τάξη τους παιδί με σύνδρομο Down, είναι οι δυσκολίες που έχουν τα παιδιά αυτά να παρακολουθήσουν «τα γενικά μαθήματα» (Landi, 2001) γι᾽ αυτό είναι απαραίτητο να έχουν βοήθεια από άλλο εκπαιδευτικό.
   Ο Matos (2001) λέγει ότι «η αφομοίωση των διδαχθέντων από το μαθητή με το σύνδρομο είναι αργή, χρονοβόρα και επίπονη» αυτό κατά τον Sidman (1985) έχει αντικτυπο  στη συμπεριφορά του δασκάλου απέναντι στο μαθητή.
   Το παιδί έκτός από τα σωματικά του μειονεκτήματα έχει και ψυχολογικά προβλήματα που πρέπει ο εκπαιδευτικός να τα αντιμετωπίσει και να τα θεραπεύσει όσον είναι δυνατόν.   
   Οι δυσκολίες που συναντά ο εκπαιδευτικός που εργάζεται με μαθητές με σύνδρομο Down απαλύνονται όταν έχει κατάλληλη κατάρτιση, όρεξη για δουλειά, ενθουσιασμό, ενδιαφέρον για ανανέωση των γνώσεών του και καταδέχεται να εκμεταλλευτεί την εμπειρία των συναδέλφων του.  

Σχέσεις γονέων και σχολείου
   ´Οπως για κάθε άλλο μαθητή επιβάλλεται οι γονείς του να έχουν στενή συνεργασία με το σχολείο το ίδιο πρέπει να γίνεται και με τα παιδιά με σύνδρομο Down. «Οι γονείς πρέπει να είναι συνεργάτες του σχολείου, λαμβάνοντας υπόψη ότι δεν είναι δυνατόν να προβλεφθεί εκ των προτέρων πόσα και πώς το παιδί θα μάθει», λέει η κα Viviane Perico. H Travasso Fernanda Rodriguez προσθέτει: «Οι γονείς πρέπει να αναζητούν για το παιδί τους καλούς εκπαιδευτικούς, καλό βοηθητικό προσωπικό και ασφαλές περιβάλλον».
   Μετά την προσαρμογή και εξέλιξη του παιδιού τους, οι γονείς καταλαβαίνουν τι συμβαίνει στην τάξη˙ αυτό τους ανακουφίζει, διώχνει το φόβο που έχουν μήπως το παιδί τους πάθει κάτι και γενικά ηρεμούν και εμπιστεύονται το δάσκαλο. Δεν πρέπει να μας διαφεύγει ότι ένα παιδί με σύνδρομο Down προσαρμόζεται πολύ καλά στο σχολικό περιβάλλον.
   Οι γονείς θα πρέπει να επισκέπτονται το σχολείο και να συνεργάζονται με το δάσκαλο και τους άλλους εκπαιδευτές του παιδιού τους. Θα πρέπει με ευχαρίστηση να τους ακούνε και να κάνουν ότι αυτοί τους υποδεικνύουν.
   Αν οι γονείς έχουν προσβάσεις στην πολιτεία ή σε άλλα πρόσωπα που μπορούν να βοηθήσουν οικονομικά, υλικοτεχνικά ή με οιονδήποτε άλλο τρόπο το σχολείο θα πρέπει να το κάνουν και οι εκπαιδευτικοί δεν πρέπει να το θεωρούν σαν επέμβαση στα εσωτερικά του σχολείου.  
   Η ειλικρινής συνεργασία γονέων και σχολείου ποτέ δεν είχε αρνητικά αποτελέσματα για το μαθητή αλλά και για το σχολείο.  

Οι σχέσεις του με τους γονείς και τους συνομηλίκους του
   Τα παιδια με το σύνδρομο είναι πολύ δεμένα με τους γονείς τους διότι αυτό τους δίνει ασφάλεια και φυγαδεύει τις φοβίες και τους φόβους που έχουν. Οι γονείς θα πρέπει να βοηθήσουν να απαγκιστρωθεί και να απεξαρτηθεί απ᾽ αυτούς.     
   Συναισθηματικά τα παιδιά με σύνδρομο Down δεν διαφέρουν από τα άλλα παιδιά μόνο που ο κύκλος των φίλων του είναι περιορισμένος διότι τα παιδιά αυτά είναι πολύ δεμένα με τους γονείς τους. Οι γονείς θα πρέπει να τα προτρέπουν να κάνουν φίλους, να παίζουν μαζί τους, να κάνουν ποδήλατο και γενικά να ασχολούνται με ότι ασχολούνται και τα άλλα παιδιά. Πρέπει οι γονείς να τα πηγαίνουν στην παιδική χαρά, σε παιδότοπους και γενικά σε χώρους όπου συχνάζουν συνομηλικοί του. ´Οταν κάνουν αυτά δεν το βοηθούνε μόνο να κοινωνικοποιηθεί αλλά και να πλουτίσει τις γνώσεις του.

Μετά το σχολείο
   ´Οπως όλοι οι γονείς διερωτώνται, τί θα κάνει το παιδί μου όταν τελειώσει το σχολείο; Αυτό απασχολεί, σε μεγαλύτερη ένταση, και τους γονείς του παιδιού με το σύνδρομο. Η απάντηση δεν είναι εύκολη γιατί είναι συνισταμένη πολλών άλλων παραγόντων και κυρίως της νοημοσύνης. Η νοημοσύνη του παιδιού θα παίξει τον κυριότερο λόγο αν θα έχει επαγγελματική εξέλιξή του. Πάντως πολλά παιδιά με το σύνδρομο βρήκαν αργότερα εργασία. Στη βιβλιογραφία βλέπουμε ότι πολλά με το σύνδρομο εργάζονται σαν βοηθοί εκπαιδευτικών, σε χειρονακτικές εργασίες, σε καφετέριες, σουπερ μάρκετ, βιβλιοθήκες καθώς και σε άλλες επαγγελματικές δραστηριότητες.
   Εχουμε περιπτώσεις που οι άνθρωποι με σύνδρομο Down ασχολούνται με τη δημιουργική εργασία, τις εικαστικές τέχνες, τη μουσική, το χορό, το θέατρο και τον κινηματογράφο. Το 1997, ο ηθοποιός με σύνδρομο Down Pascal Duquesne πήρε στο Φεστιβάλ των Καννών το βραβείο για την καλύτερη απόδοση του ανδρικού ρόλου!
   ´Ενα Ελληνόπουλο στην Αμερική με το σύνδρομο γνωρίζει άπταιστα 4 γλώσσες, παίζει 3 μουσικά όργανα και έγραψε, με τη βοήθεια της μητέρας του, το βιβλίο «Είμαι ο Ιωακείμ… Μάθετε πώς ξεπέρασα το σύνδρομο Down»
   Ο Eli Reimer είναι ένα από τα πρώτα άτομα με σύνδρομο Down και, ενδεχομένως, ο πρώτος Αμερικανός έφηβος που ανέβηκε στο ψηλότερο βουνό του κόσμου.
   Ο 34χρονος Ισπανός Πάμπλο Πινέδα είναι ο πρώτος στην Ευρώπη πτυχιούχος πανεπιστημίου που έχει σύνδρομο Down.

Αξίζουν τη βοήθειά μας  
   Γνωρίζουμε ότι η ανατροφή ενός παιδιού με σύνδρομο Down είναι ένας Σταυρός που σηκώνεται μόνον όταν έχεις πίστη στο Θεό κι από αυτόν αντλείς δύναμη, κουράγιο και θάρρος. Γνωρίζουμε ακόμα ότι η ανατροφή του είναι πολυέξοδη γι᾽ αυτό όλοι, πρῶτο το κράτος, θα πρέπει να έρχονται αρωγοί στις οικογένειες που έχουν παιδιά με το σύνδρομο. Εκτός από την οικονομική βοήθεια το κράτος πρέπει να εξοπλίσει τα σχολεία με το κατάλληλο υλικοτεχνικό και παιδαγωγικό υλικό και κυρίως με εκπαιδευτικούς καλά καταρτισμένους και με αγάπη για τα παιδιά αυτά.

Πηγές και βοηθήματα
Ajuriaguerra J, Marcelli D. Manual de Psicopatologia Infantil. 2. ed. Porto Alegre: Artes Médicas, 1991.  Azanha, S. Formação de professores. Cadernos de Educação Especial. Brasília: n. 18, 2005.  Alla Dzyurich, О детях с синдромом Дауна (Παιδιά με σύνδρομο Down), www.mama.uz/text/3ddabo.html‎
Burns, Y. & Gann, P. (1997). Εκπαίδευση ατόμων με σύνδρομο Ντάουν. Αθήνα: Έλλην.
Glat  R. Inclusão total: mais uma utopia? Integração, São Paulo, n. 20, p.27-28, 1989
Δαραής, Κ. (2002). Ανάγνωση, Γραφή και άτομα με σύνδρομο Down. Θεσ/νίκη: University Studio Press.
Emily Mevino, Догонять, отставая. Ребенок с синдромом Дауна (Πως θα καλύψουμε τη νοητική υστέρηση ενός παιδιού με σύνδρομο Down), Πηγή: opekaweb.ru
 Ζώνιου – Σιδέρη, Α. (2000). Άτομα με ειδικές ανάγκες και η ένταξη τους. Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα.
Κρουσταλάκης, Γ. Σ. (2000). Παιδιά με ιδιαίτερες ανάγκες. Αθήνα.
Malini SS, Ramachandra NB Επίδραση της προχωρημένης ηλικίας της μητέρας και της γιαγιάς στο σύνδρομο Down ( PDF, 131 Kb ) / / BMC Medical Genetics. 2006
 Mustacchi, Ζ, Rozone G., Síndrome de Down: aspectos clínicos e odontológicos. São Paulo: CID editora, 1990.
Pueschel, S. M. O. Síndrome de Down: guia para pais e educadores. Campinas: Papirus, 1993.  TUNES, Ε? Piantino, L. D. Cadê A Síndrome De Down Que Estava Aqui/ O Gato Comeu... O Programa de Lurdinha. Educação Contemporânea. São Paulo: Autores Associados, 2001.  Voivodic, M. A. M. A. Inclusão escolar de crianças com Síndrome de Down. Rio de Janeiro: Vozes, 2004. 

{flike}

 


Δημιουργία ιστοτόπου ΑΔΑΜ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ