sxizofreneiaτοῦ κ. Γεωργίου Θ. Μηλίτση, διδασκάλου - Εἰδικοῦ Παιδαγωγοῦ

῞Οταν ἀκοῦμε τή λέξη σχιζοφρένεια τό μυαλό μας ἀμέσως πηγαίνει σέ ὥριμο συνάνθρωπό μας. ῎Αν ἐρευνήσουμε τό περιστατικό θά διαπιστώσουμε ὅτι οἱ περισσότεροι συνάνθρωποί μας πού ἔχουν αὐτή τήν ψυχιατρική διαταραχή παρουσίασαν τά συμπτώματά της ἀπό τήν παιδική τους ἡλικία, ἔτσι σήμερα μιλοῦμε γιά παιδική σχιζοφρένεια.

Τί ὀνομάζουμε παιδική σχιζοφρένεια;
῾Η διαταραχή αὐτή ὀνομάσθηκε σχιζοφρένεια ἀπό τόν ῾Ελβετό ψυχίατρο Eugen Bleuler τό 1911. ῾Η λέξη σχιζοφρένεια, ὀρθότερα σχιζοφρενία, εἶναι σύνθετη ἑλληνική λέξη, καί παράγεται ἀπό τίς λέξεις σχίζω, διαχωρίζω, καί φρένα, λογική, μυαλό, δηλαδή διάσπαση τοῦ μυαλοῦ.


Σύμφωνα μέ τόν Παγκόσμιο ᾽Οργανισμό ῾Υγείας, ἡ σχιζοφρένεια εἶναι μία χρόνια σοβαρή ψυχιατρική ἀσθένεια, πού ὁδηγεῖ σέ στρεβλώσεις στόν τρόπο σκέψης, τή συμπεριφορά, τήν αντίληψη καί τά συναισθήματα. Μέ ἄλλα λόγια ἡ σχιζοφρένεια χαρακτηρίζεται ἀπό διαταραχή τῶν διεργασιῶν τοῦ ἐγκεφάλου, ἀποδιοργανωμένη σκέψη καί διαστρεβλωμένη ἀντίληψη τῆς πραγματικότητας. ᾽Ακόμα τά ἄτομα μέ σχιζοφρένεια, ὅλων τῶν ἡλικιῶν, ἔχουν αὐταπάτες καί παραισθήσεις, πού εἶναι συνήθως ἀκουστικές ἤ ὀπτικές.
῾Η παιδική σχιζοφρένεια ἐπηρεάζει περίπου τό 1% τῶν παιδιῶν ἤ κατ᾽ ἄλλους 1 στά 40.000 παιδιά. Τά αἴτια ἐμφάνισης τῆς νόσου εἶναι ἐν μέρει γνωστά. Οἱ ἐπιστήμονες κατέλειξαν ὅτι γιά τήν ἐμφάνισή της εὐθύνονται γενετικοί, βιολογικοί καί περιβαλλοντικοί παράγοντες.
῾Η παιδική σχιζοφρένεια εἶναι ἰδιαίτερα δύσκολο νά διαγνωσθεῖ, ἐπειδή τά συμπτώματα, σ᾽ αυτήν τήν ἡλικία, μοιάζουν ἀρκετά μέ συμπτώματα ἄλλων ψυχικῶν διαταραχῶν πού παρουσιάζονται στήν παιδική ἠλικία, ὅπως ὁ αὐτισμός μέ τόν ὁποῖο ἔχει πολλά κοινά συμπτώματα. Πρίν ἀπό τά τρία χρόνια εἶναι σχεδόν ἀδύνατο νά διαγνωσθεῖ ἡ σχιζοφρένεια. ῾Η ἀνωριμότητα τῆς γλωσσικῆς ἀνάπτυξης καί ἡ δυσκολία διαχωρισμοῦ ἀνάμεσα στήν πραγματικότητα καί στή φαντασία κάνει δύσκολη τή διάγνωση τῆς σχιζοφρένειας στά παιδιά. ῞Ολοι μας γνωρίζουμε ὅτι τά συμπτώματα τῶν αὐταπατῶν καί τῶν παραισθήσεων δέν εἶναι, συνήθως μέχρι τά τρία ἔτη, τόσο ξεκάθαρα ὅσο εἶναι στούς ἐνήλικες μέ σχιζοφρένεια. Μόνο μετά τήν ἡλικία τῶν πέντε ἐτῶν ἴσως ἔχουμε ἀσφαλή συμπεράσματα.
Πάντως ὁλόκληρωμένη εἰκόνα ὅτι ἕνα ἀτομο ἔχει σχιζοφρένεια ἔχουμε, συνήθως, στό τέλος τῆς ἐφηβείας ἤ κατά τά πρῶτα χρόνια τῆς δεκαετίας τῶν εἴκοσι. Σέ σπάνιες περιπτώσεις ὅμως, ἡ ἔναρξη τῆς σχιζοφρένειας γίνεται νωρίτερα, ὁπότε μιλᾶμε γιά παιδική σχιζοφρένεια. ῾Η βασική διαφορά μεταξύ παιδικῆς καί ἐνήλικης σχιζοφρένειας ἔγκειται στήν ἡλικία ἔναρξής της.
Συμπτώματα παιδικῆς σχιζοφρένειας
῎Ας δοῦμε ποιές συμπεριφορές τοῦ παιδιοῦ θά πρέπει νά μᾶς βάλουν τή σκέψη, μήπως τό παιδί ἔχει σχιζοφρένεια.
1. Αὐταπάτες, δηλαδή ψευδεῖς πεποιθήσεις οἱ ὁποῖες δέ βασίζονται στήν πραγματικότητα καί δέν ἔχουν νά κάνουν ἁπλά μέ τή ζωηρή παιδική φαντασία.
2. Παραισθήσεις, οἱ ὁποῖες βιώνονται μέ τίς αἰσθήσεις, συνήθως ἀκοή ἤ ὅραση. Τό παιδί ἀκούει/βλέπει κ.ο.κ. κάτι τό ὁποῖο δέν ὑπάρχει.
3. Τό παιδί λέγει ἀσυναρτησίες, ὁ λόγος του εἶναι ἀποδιοργανωμένος, καί ἔχει ἔλλειψη δομῆς.
4. Οἱ σωματικές του κινήσεις εἶναι πολύ ἀποδιοργανωμένες ἤ παρουσιάζουν κατατονική
συμπεριφορά.
5. ῎Εχουμε καί τά παρακάτω ἀρνητικά συμπτώματα, ὅπως μειωμένη λειτουργικότητα σέ βασικούς τομεῖς, ἤτοι σχολεῖο, προσωπική ὑγιεινή, ἔλλειψη ὀπτικῆς ἐπαφῆς, ἔλλειψη ἐκφραστικότητας στό πρόσωπο, στή φωνή, κοινωνική ἀπόσυρση, περίεργες ἰδέες...

῎Ας προσέξουμε καί τά παρακάτω
Συνήθως, τά παιδιά μέ σχιζοφρένεια ἀρχίζουν νά χάνουν τό ἐνδιαφέρον τους γιά τίςδραστηριότητες πού ἀσκοῦνταν προηγούμενα καί καταφεύγουν στήν ἀπομόνωση. Αὐτή ἡ εἰκόνα μπορεῖ εὔκολα νά μᾶς κάνει νά πιστέψουμε ὅτι τό παιδί ἔχει κατάθλιψη. Τό παιδί δέ μπορεῖ νά συγκρατήσει τά συναισθήματά του ἤ τή φωνή του καί οἱ ἐκφράσεις τοῦ προσώπου του ἀλλάζουν ἀνάλογα μέ τίς συναισθηματικές του καταστάσεις. Πολλές φορές γελάει ἤ κλαίει χωρίς νά μπορεῖ νά αἰτιολογήσει τίς ἐκδηλώσεις του αὐτές.
῞Οταν θά πάει στό σχολεῖο θά αὐξηθοῦν οἱ παραισθήσεις, οἱ ψευδεσθήσεις, θά ἔχει μειωμένη σχολική ἐπίδοση, ἀϋπνία καί ἐπιθετικότητα.
Αἴτια
῞Οπως γιά ὅλες τίς ἀσθένειες ψάχνουμε νά βροῦμε τίς αἰτίες πού τήν προκαλοῦν, τό ἴδιο γίνεται καί μέ τή νόσο αὐτή. Οἱ ἐπιστήμονες κατέλειξαν ὄτι οἱ κυριότερες αἰτίες τῆς παιδικῆς σχιζοφρένειας εἶναι:
Κληρονομικότητα. Οἱ πρῶτες πληροφορίες πού θά ζητήσει ὁ γιατρός, ὅταν θά τοῦ πᾶνε νά ἐξετάσει ἕνα παιδί εἶναι, ἄν κάποιο συγγενικό πρόσωπο ἔπασχε ἀπό σχιζοφρένεια. ῎Αν ἡ ἀπάντηση εἶναι θετική τότε εὐθύνεται ἡ κληρονομικότητα.
Νευροαναπτυξιακές μελέτες. ῎Αν ἡ ἀπάντηση εἶναι ἀρνητική τότε θά ἐξετάσει ἄν ἡ μητέρα κατά τή διάρκεια τῆς ἐγκυμοσύνης πέρασε ὁρισμένες ἀσθένειες, ὅπως ἰογενείς λοιμώξεις ἤ ἔπαιρνε διάφορα φάρμακα ἤ ὑποσιτιζόταν. ᾽Ακόμα θἀ ἐξετάσει, ἄν τό μέγεθος τοῦ ἐγκεφάλου εἶναι κανονικό.
Διπολική συναισθηματική διαταραχή. Γιά νά εἴμεθα βέβαιοι ὅτι ἕνα παιδί ἔχει σχιζοφρένεια θά πρέπει νά ἀποκλείσουμε ὅτι πάσχει ἀπό διπολική συναισθηματική διαταραχή, διότι ἔχουν πολλά κοινά συμπτώματα, ὅπως εἶναι ἡ συναισθηματική διάθεση πού μπορεῖ νά ἐκδηλωθεῖ μέ συναισθήματα βαθιᾶς δυστυχίας καθῶς καί μέ μεγάλη εὐφορία ἤ μέ ἀνάμεικτα συναισθήματα.
Διάχυτη ἀναπτυξιακή διαταραχή. ᾽Επίσης θά πρέπει νά ἀποκλεισθεῖ ὅτι τό παιδί πάσχει ἀπό διάχυτη ἀναπτυξιακή διαταραχή μέ τήν ὁποία ἔχει πολλά κοινά σημεῖα
Τό ἱστορικό τοῦ ἀσθενούς καί ἡ ψυχιατρική ἐξέταση εἶναι τά κλειδιά πού θά μᾶς δώσουν τή σωστή διάγνωση καί κυρίως ἡ ἔρευνα τῆς οἰκογενειακῆς ἱστορίας.

Διάγνωση παιδικής σχιζοφρένειας
῾Η διάγνωση τῆς παιδικῆς σχιζοφρένειας εἶναι ἐξαιρετικά δύσκολη, γίνεται μόνο ἀπό ψυχίατρο, ὅταν παρατηροῦνται τά παραπάνω συμπτώματα γιά μεγάλο χρονικό διάστημα κι ἀφοῦ ἔχουν ἀποκλειστεῖ ὅλοι οἱ ἄλλοι παράγοντες, ὅπως ἰατρικές παθήσεις, ἄλλη ψυχοπαθολογία ἤ κάποια φαρμακευτική ἀγωγή, πού θά μποροῦσαν νά τά ἐξηγήσουν.
Συνήθως οἱ πρώτοι πού ὑποψιάζονται ὅτι ἕνα παιδί ἔχει σχιζοφρένεια εἶναι οἱ ἐκπαιδευτικοί.

Πῶς ἀντιμετωπίζεται
῾Η παιδική σχιζοφρένεια ἀντιμετωπίζεται μέ ἀντιψυχωσική φαρμακευτική ἀγωγή, σέ συνδυασμό μέ ψυχοθεραπεία καί ψυχο-κοινωνική ἐκπαίδευση τοῦ παιδιοῦ πού παρουσιάζει τό σύμπτωμα. Τά φάρμακα δέ θεραπεύουν τήν ἀσθένεια, ἀλλά βοηθοῦν στόν ἔλεγχο τῶν συμπτωμάτων της καί ἔχουν πολλές παρενέργειες. ῾Η ἀντίδραση στά φάρμακα ποικίλλει ἀπό παιδί σέ παιδί.
Παρ᾽ ὅλες τίς δυσμενεῖς ἐπιπτώσεις, ἀντενδείξεις καί τίς ἀλληλεπιδράσεις τῶν φαρμάκων πού παίρνει τό παιδί γιά διαφόρους ἰατρικούς λόγους, δέν πρέπει ποτέ νά σταματήσει, χωρίς τή σύμφωνη γνώμη τοῦ γιατροῦ, τήν ἀντιψυχωσική του θεραπεία. Γιά νά σταματήσει ἡ χρήση ἑνός ἀντιψυχωσικοῦ φαρμάκου, ὁ γιατρός θά πρέπει νά μειώνει σταδιακά τή δόση. ῾Η ἄμεση ἀναστολή σχεδόν πάντα ὁδηγεῖ σέ ξεσπάσματα, παραλήρημα, παραισθήσεις και παράνοια.
῾Η ψυχολόγος Μυρτό Κογεβίνα στό mothersblog γράφει: δέν ὑπάρχει ἀποτελεσματική θεραπεία τῆς νόσου, ἀλλά ὅσο νωρίτερα ξεκινήσει ἡ θεραπεία, τόσο καλύτερη ἐξέλιξη ἔχουμε. Πολύ θά βοηθήσει ἡ ἐκπαίδευση καί ἡ ψυχολογική ὑποστήριξη τῆς οἰκογένειας, εἴτε ἀτομικά, εἴτε σέ ὁμάδες.
Παρά τό γεγονός ὅτι ἡ σχιζοφρένεια δέ θεραπεύεται, τά συμπτώματα μποροῦν νά ἐλεγχθοῦν μέ διεπιστημονική θεραπεία, ὅπως φαρμακευτική ἀγωγή, ψυχοθεραπεία, οἰκογενειακή θεραπεία, ψυχο-παιδαγωγική ἐπίβλεψη καί μέ τήν καθοδήγηση τῶν εκπαιδευτικῶν. ᾽Απαραίτητα εἶναι καί ἡ ἐργοθεραπεία, ἡ ψυχοπαιδαγωγική ὁμάδας, καί ἡ παρακολούθηση τοῦ παιδιοῦ στό νοσοκομεῖο, ἄν εἶναι ἀπαραίτητη ἡ νοσηλεία.
Γιά νά ἔχουμε ὅσο τό δυνατόν καλύτερα ἀποτελέσματα στή θεραπεία τοῦ παιδιοῦ θά πρέπει νά συνειδητοποιήσουν οἱ οἰκείοι ὄτι ἡ σωστή λήψη φαρμάκων βελτιώνει τήν ὅλη ἐξέλιξη τῆς νόσου.

Σχιζοφρένεια καί οἰκογένεια
῎Αν ἕνας ἀσθενής μέσα στήν οἰκογένεια πάντα διαταράσσει τήν ἰσσοροποία στίς οἰκογενειακές σχέσεις, πολύ περισσότερο ἕνα παιδί μέ σχιζοφρένεια. ῾Η ἀσθένεια δημιουργεῖ συνεχῶς διαφορετικά συναισθήματα ὅπως ἐνοχή, θυμό, ντροπή, ἀποτυχία κλπ. ῞Ολα αὐτά πρέπει κάθε φορά νά ἀντιμετωπίζονται καί νά ἐπιλύονται.
Κατ᾽ ἀρχάς, οἱ γονεῖς θά πρέπει νά παρατηροῦν ὁποιαδήποτε ἀλλαγή τῆς συμπεριφορᾶς τοῦ παιδιοῦ τους. ῞Οσο τό δυνατόν συντομότερα θά μάθουν τί συμβαίνει, στό σπίτι ἤ στό σχολεῖο, τόσο καλύτερα θά ἀντιμετωπίσουν τό πρόβλημα.
Εἶναι σημαντικό νά ἀκοῦνε τό παιδί χωρίς κριτική καί νά παρακολουθοῦν τήν ἐξέλιξή του διακριτικά.
῎Αν διαπιστώσουν ὅτι δέν ὑπάρχει βελτίωση, παρά τά μέτρα πού πῆραν, καί τό παιδί ἔχει ἀϋπνίες, ἀποδιοργανωμένη ὁμιλία, παράξενη συμπεριφορά καί ἀπομονώνεται δέν πρέπει νά τό ἐπιπλήττουν ἤ νά προσπαθοῦν νά τό ἀναγκάσουν νά δεῖ τήν πραγματικότητα, γιατί ἐκεῖνο πού μόνο χρειάζεται εἶναι ἰατρική θεραπεία καί ψυχολογική ὑποστήριξη γιά νά μπορέσει νά ξεπεράσει τίς δυσκολίες πού ἀκολουθοῦν τή σχιζοφρένεια.
Οἱ οἰκείοι θά πρέπει νά γνωρίζουν ὅτι τό παιδί δέν ἔχει τή δυνατότητα νά ἀλλάξει τή συμπεριφορά του συνεπῶς τό βάρος πέφτει ὅλο στούς ὥμους τους.
᾽Ενδεικτική Βιβλιογραφία
1. Κογεβίνα Μυρτώ, Σχιζοφρένεια στα παιδιά: Αἴτια, συμπτώματα, ἀντιμετώπιση, http://www. mothersblog.gr, 02 Ιουν 2016
2. www.medinova.gr, Παιδική σχιζοφρένεια, 11 Μαρ 2015
3. Harvard Medical School, Teaching Hospital, Symptoms & Causes of Schizophrenia in Children, Boston.
4. Markus MacGill, Childhood Schizophrenia: Symptoms, Diagnosis and Treatments, 21 Οκτ 2015
5. Eliana Curatolo, ESQUIZOFRENIA NA INFÂNCIA, 27 Φεβ 2015
6. ORGANIZAÇÃO MUNDIAL DA SAÚDE. Classificação de Transtornos Mentais e do Comportamento da CID 10: Descrições Clínicas e Diretrizes Diagnósticas Coord. Porto Alegre: Artes Médicas, 1993.
7. Colunista Portal - Educação, Sintomatologia da Esquizofrenia Infantil
8. Márcio Candiani, Esquizofrenia de início na infância, Belo Horizonte / MG - quarta-feira, 21 de setembro de 2016
9. Uta Frith, Autismo e Esquizofrenia, www.profala.com/artautismo


Δημιουργία ιστοτόπου ΑΔΑΜ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ