Κώστα Τσαλαχούρη: Η σύλληψη των Ελλήνων υπηκόων στη Ρόδο, στις 28 Οκτωβρίου 1940

(Από το βιβλίο «Σελίδες ιστορίας», εκδ. Δήμου Ροδίων, Αθήνα 2002

«. θέσις 20-60 συλληφθέντων Ελλήνων υπηκόων αξιοθρήνητος εκ 500, εις στρατόπεδα συγκεντρώσεως Στάδιον Ρόδου, τάφρου. τειχών πόλεως. Εν υπαίθρω υγρούς, ενδιαιτώνται πενιχρότατα ».

Η δραματική αυτή έκκληση φτάνει στη Σμύρνη το πρώτο δεκαήμερο του Νοεμβρίου 1940. Πώς έφτασε, ποιος τη μετέδωσε; Ίσως δε θα μάθουμε ποτέ. Είναι το πρώτο μήνυμα που μεταδίδεται στον έξω κόσμο, από τα ιταλοκρατούμενα Δωδεκάνησα, ότι εκεί συνελήφθησαν όλοι οι Έλληνες υπήκοοι.

Είναι αδύνατον να μεταδώσει οτιδήποτε ο Έλληνας πρόξενος στη Ρόδο Γεώργιος Χριστοδούλου, γιατί από τις 6 ή ώρα το πρωί βρίσκεται σχεδόν «φυλακισμένος»στο προξενείο. Να την έδωσε σε κάποιον ναι, αλλά ποιος την μετέδωσε;

Ο Πρόξενος, έκπληκτος πληροφορείται ότι όλοι οι Έλληνες υπήκοοι, ηλικίας από 20 μέχρι 60 χρόνων, έχουν μεταφερθεί σε στρατόπεδα συγκεντρώσεως και ότι ο αριθμός των πολιτικών αιχμαλώτων, είναι περίπου πεντακόσιοι .

Ο ίδιος γράφει: «. Την ημέραν της ενάρξεως του ελληνοϊταλικού πολέμου, συγκεκριμένως δε την 6 ην πρωινήν ώραν της 28 ης Οκτωβρίου, άνευ τινός προειδοποιήσεως, το Βασιλικόν Προξενείον περιεκυκλώθη υπό Ιταλών χωροφυλάκων ( Carabinieri ), οίτινες εγκατασταθέντες αποτόμως εις τον κήπον του Προξενείου, παρημπόδισαν οιανδήποτε κίνησιν εμού τε και του προσωπικού του Προξενείου.

Περί ώραν 8 ην της αυτής ημέρας προσήλθεν αξιωματικός της ιταλικής Χωροφυλακής όστις μοι ανήγγειλε, κατ' εντολήν του Γενικού Διοικητού των Νήσων, ότι το ληφθέν μέτρον ωφείλετο εις την δημιουργηθείσαν μεταξύ Ελλάδος και Ιταλίας έντασιν των σχέσεων, ότι το Β. Προξενείον έδει του λοιπού να θεωρήται ως διατελούν εν καταστάσει τελείας απομονώσεως, ότι τουτέστι τόσον εις εμέ τον ίδιον όσον και εις τον γραμματέα του Προξενείου, την σύζυγόν μου και το υπηρετικόν προσωπικόν, το κατοικούν εν τω Προξενείω, απηγορεύετο πάσα έξοδος εκ του οικήματος, ότι απηγορεύετο επίσης εις ημάς να δεχθώμεν επισκέψεις, εν μια λέξει ότι πάσα επικοινωνία ημών μετά του έξω κόσμου διεκόπτετο ολοσχερώς και ότι τα μέτρα ταύτα θα εξηκολούθουν μέχρις ου καταστή δυνατόν να αναχωρήσωμεν εκ Ρόδου ή έως ότου διευκρινισθή κατ' άλλον τρόπον η κατάστασις .».

Αλλά ο Πρόξενος είχε τον τρόπο του να μάθει για την κατάσταση των συλληφθέντων. Και ιδού πώς, όπως ο ίδιος γράφει:

«. Δεδομένου ότι η τύχη των ευρισκομένων εις το στρατόπεδον συγκεντρώσεως Ελλήνων υπηκόων δεν έπαυσεν να με απασχολή σοβαρώς, επεχείρησα δια καταλλήλων ερωτήσεων, ας απηύθυνον προς τους φυλάσσοντας το Β. Προξενείον χωροφύλακας, να εκμαιεύσω την παροχήν σχετικών τινών περί των πολιτικών τούτων αιχμαλώτων, πληροφοριών. Ούτω, εκ των απαντήσεων των χωροφυλάκων ηδυνήθην να συγκεντρώσω ορισμένα στοιχεία περί της ακριβούς θέσεως όπου ευρίσκοντο τα στρατόπεδα συγκεντρώσεως των Ελλήνων υπηκόων, ως και περί της εν γένει καταστάσεως εις ην ούτοι διετέλουν, τόσον υπό έποψιν κατοικίας, όσον και υπό έποψιν διαίτης. Η κατάστασις αυτών ήτο, πράγματι, αξιοθρήνητος, εφ' όσον έζων εις την ύπαιθρον, εγκατεστημένοι υπό σκηνάς ευρισκομένας, ως επί το πλείστον, εις την περιστοιχίζουσαν την παλαιάν πόλιν της Ρόδου τάφρον, ήτοι εις τόπον κατ' εξοχήν υγρόν και εκτεθειμένον εις τας βροχάς και τους ανέμους και ενδιαιτώνται πενιχρώτατα .».

Από τη φρασεολογία γίνεται αντιληπτό ότι ο Χριστοδούλου μεταβίβασε την πληροφορία σε κάποιον και αυτός με τη σειρά του την έδωσε στο κατάλληλο πρόσωπο για να φύγει στην απέναντι μικρασιατική ακτή και, μέσω Σμύρνης, για την Αθήνα.

Ο Χριστοδούλου από μνήμης συντάσσει κατάλογο με ονόματα Ελλήνων υπηκόων και γράφει ότι οπωσδήποτε πρέπει να βρίσκονται μεταξύ των συλληφθέντων.

Ο κατάλογος που συντάσσει περιλαμβάνει 92 ονόματα, τα εξής :

Αρβανιτάκης Σάββας, Αρβανιτάκης Αντώνιος του Σάββα, Αρβανιτάκης Α., Αρκάς Νικόλαος, Βεργωτής ή Σούρης Δημήτριος, Βεργωτής ή Σούρης Σταμάτιος, Βεργωτής Μιχαήλ, Βεργωτής Θωμάς, Βλαστός Εμμανουήλ, Βλαστός Φίλιππος, Βογιατζής, Βομβύλας Αναστάσιος, Γουδής Νικόλαος, Διακογιάννης ή Ζησίμου Ιωάννης, Δουκάκης Αναστάσιος, Δουκάκης Παναγιώτης, Δουκάκης Δημητριος του Παναγιώτου, Δουρόπουλος Ηλίας, Ζησιμάτος Αλέξανδρος, Ζησιμάτος Μιχαήλ, Ζησιμάτος Γεράσιμος, Ζησιμάτος Ιωάννης, Θεοδωράτος, Καβαρινός Γεώργιος, Καϊκης Αλέξανδρος, Καϊκης Ιωάννης του Αλεξάνδρου, Καϊκης Δημήτριος του Αλεξάνδρου, Καϊκης Ιωάννης του Γεωργίου, Κάζος Κωνσταντίνος, Κάζος Μιχαήλ, Καλαμάτας Γέωργιος, Καλλιγάς Μιχαήλ, Καλλιγάς Παναγιώτης, Καλλιγάς Δημήτριος, Κάλογλου, Καλούδης Γεώργιος και υιός αυτού, Κάππας Ευάγγελος, Καρακατσάνης Γεώργιος, Καταλειφός Δημήτριος, Κορφιάτης Ιωάννης, Κωβαίος Ευθύμιος, Κώτης Αλέξιος, Κώτης Ευάγγελος, Μαλανδράκης Χρήστος, Μαλανδράκης Σταύρος, Μαμαλίγκας Σάββας, Μαραγκός, Μαρκόπουλος Δημήτριος, Μαρκόπουλος Μιχαήλ, Μερκουράκης Μάρκος, Μηλιαράκης Μιχαήλ, Μπόνης Νικόλαος του Κων/νου, Μπόνηςς Ιωάννης του Κων/νου, Μπόνης Γεώργιος του Ευθυμιου, Μπόνης Κων/νος του Ευθυμίου, Μπόνης Δημήτριος, Μπόνης Μιχαήλ, Μουτάφης Ευάγγελος, Μουτάφης Δήμος, Μουτάφης Δημήτριος, Μυλωνάς Ευάγγελος, Οικονομόπουλος Παράσχος, Παριανός Βασίλειος, Πετρίδης Γρηγόριος, Πολίτης Δημήτριος, Πολίτης Νικόλαος, Ποριώτης Παρασκευάς, Ποριώτης ή Οικονομόπουλος Αθανάσιος του Παρασκευά, Ποριώτης ή Οικονομόπουλος Δημήτριος του Παρασκευά, Ποριώτης ή Οικονομόπουλος Αθανάσιος του Δημητρίου, Ποριώτης ή Οικονομόπουλος Μιχαήλ, Σούρης Σεβαστός, Στεφανής ή Στεφανίδης Πέτρος του Γεωργίου, Στεφανής ή Στεφανίδης Μάρκος του Γεωργίου, Στεφανής ή Στεφανίδης Γεώργιος του Πέτρου, Στεφανής Στέφανος του Πέτρου, Στεφανής Εμανουήλ του Πέτρου, Πίτσας Αγαπητός, Τατάκης Γεώργιος, Τριανταφύλλου Νικολαος, Τσουμπρής Νικόλαος, Φραράκης Ιωάννης, Φραράκης Ευάγγελος, Φραράκης Νικόλαος του Ευαγγέλου, Χατζηαντωνίου Στέργιος, Χατζηαντωνίου Γεώργιος, Χατζηαντωνίου Ιωάννης, Χατζηαντωνίου Σάββας, Χατζηαντωνίου Αντώνιος, και Υψηλάντης Νικόλαος.

Κι ο Πρόξενος γράφει:

«. Εις περίπτωσιν καθ' ήν απεφασίζετο τυχόν η ανταλλαγή αυτών έναντι Ιταλών εν Ελλάδι πολιτικών αιχμαλώτων, η πρώτη αφικνουμένη ομάς Ελλήνων υπηκόων θα ηδύνατο να πληροφορήση περί των ονομάτων και των ετέρων ευρισκομένων εις το στρατόπεδον Ελλήνων .».

Και συνεχίζει :

«. δεν είναι δε άσκοπον να τονισθή εν προκειμένω ότι οι πλείστοι εκ των Ελλήνων υπηκόων Δωδεκανήσου τυγχάνουσι και οι ίδιοι Δωδεκανήσιοι, αποκτήσαντες κάποτε κατά τον ένα ή τον άλλον τρόπον την ελληνική υπηκοότητα, κατά συνέπειαν κέκτηνται συγγενικούς δεσμούς εις τας νήσους και έχουσιν ως επί το πλείστον κινητήν και ακίνητον εκεί περιουσίαν .

». Η αναχώρησις όθεν αυτών θα συνεπήγετο πλείστας ζημίας, ουδαμώς δε δύναται να παραβληθή προς την αναχώρησιν παρεπιδημούντων απλώς εις τινα χώραν ξένων υπηκόων. Δεν παραλείπω να τονίσω ότι αι Ιταλικαί Αρχαί της Δωδεκανήσου, ευχαρίστως θα έβλεπον την αναχώρησιν των Ελλήνων τούτων υπηκόων .».

Το πρόβλημα όμως, για τους Έλληνες υπηκόους είναι μεγάλο. Από το πρωί στις 28 Οκτωβρίου αφαιρέθηκε από όλους τους Έλληνες η άδεια εργασίας και έτσι έκλεισαν όλα τα καταστήματα. Πολλά δε καταστήματα και επιχειρήσεις τέθηκαν υπό μεσεγγύηση. Οι καταθέσεις των δεσμεύτηκαν, μέτρο σκληρό και δύσκολο για τους Έλληνες υπηκόους, γιατί ενώ βρίσκονταν στην τάφρο, οι οικογένειές τους δεν είχαν τα απαιτούμενα για τη διαβίωσή τους.

 


Δημιουργία ιστοτόπου ΑΔΑΜ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ