Η πολιορκία

Οι γενίτσαροι έστησαν τη σκηνή με τα λαχούρια και ύψωσαν τα λάβαρα του σουλτάνου. Δώδεκα χιλιάδες επίλεκτοι άνδρες στρατοπέδευσαν γύρω της. Ο Μεχμέτ έφτασε έφιππος με τη συνοδεία του. Ήταν 5 Απριλίου 1453 και η πύλη του Αγίου Ρωμανού βρισκόταν μόλις δύο χιλιόμετρα μακριά, στην κοιλάδα του Λύκου. Στις 7 Απριλίου ο στρατός μετακινήθηκε σε απόσταση 1.200 μέτρων από τα τείχη της Κωνσταντινούπολης και στις 12 Απριλίου οι ναύτες των οσμανλήδων χτυπούσαν τα ταμπούρλα όταν η αρμάδα πέρναγε μπροστά από την Πόλη.

Απέναντι από τη σκηνή του σουλτάνου, στην πύλη του Αγίου Ρωμανού, οι αμυνόμενοι παρέταξαν τις καλύτερες δυνάμεις τους. Ο Ιουστινιάνης με τους άνδρες του και επίλεκτοι ρωμιοί ανέλαβαν να υπερασπιστούν το πιο αδύνατο σημείο της οχύρωσης. Όλοι οι αξιόμαχοι άνδρες κλήθηκαν στα όπλα και στην υποστήριξη της άμυνας. Αλλά δεν έσπευσαν άπαντες. Οι ανθενωτικοί προτίμησαν να μείνουν στο σπίτι τους, ακόμα περισσότεροι αρνήθηκαν να συνεισφέρουν οικονομικά. Δυτικοί χρονικογράφοι στηλιτεύουν τη στάση των ανθενωτικών, κάνουν λόγο για φιλάργυρους και οκνηρούς Έλληνες. Ο Παλαιολόγος οργάνωνε την άμυνα εν μέσω έντονης αμφισβήτησης και κατακραυγής από μεγάλη μερίδα του πληθυσμού. Δεν είναι τυχαίο πως η κύρια γραμμή της άμυνας ανατέθηκε σε δυτικούς. Ο Λουκάς Νοταράς και οι άνδρες του παρατάχθηκαν στα θαλάσσια τείχη, όπως και οι καλόγεροι που δέχθηκαν να συνεισφέρουν στην άμυνα, αλλά και ο τούρκος πρίγκηπας Οχράν με μερικούς μισθοφόρους.

Στις 12 Απριλίου οι 14 πυροβολαρχίες των Τούρκων άρχισαν να βάλλουν κατά των τειχών. Ο Μεχμέτ διέθετε δύναμη πυρός, αλλά δεν γνώριζε ακόμα πώς να την αξιοποιήσει. Τα κανόνια χτυπούσαν το ίδιο σημείο και δεν προκαλούσαν ολική κατάρρευση τμημάτων. Αργότερα, ένας Ούγγρος πρέσβης υπέδειξε, γελώντας, στο σουλτάνο, ότι οι βολές θα πρέπει να έχουν τριγωνική διάταξη...

Το πρωί οι επιτιθέμενοι χτυπούσαν τα τείχη με τα κανόνια, το βράδυ οι αμυνόμενοι επισκεύαζαν τις ζημιές κρεμώντας μεγάλα δεμάτια από μαλλί και ξύλα.

Τη νύχτα της 18ης Απριλίου ο σουλτάνος εξαπέλυσε την πρώτη γενική επίθεση. Απέτυχε. Ο κύριος όγκος των επιτιθέμενων αποτελείτο από ατάκτους που επιχειρούσαν απελπισμένα άνοδο στα τείχη. Έγιναν εύκολη λεία για τους αμυνόμενους. Την επομένη επιχείρησε να σπάσει τη σιδερένια αλυσίδα που προστάτευε τον Κεράτιο. Δεν τα κατάφερε. Και τέσσερις μέρες μετά, τέσσερα χριστιανικά πλοία κατάφεραν να σπάσουν τον τουρκικό κλοιό και να μπουν στο λιμάνι. Ο σουλτάνος μπήκε με το άλογο μέσα στη θάλασσα μουσκεύοντας τα μεταξωτά ρούχα του. Ο ευτελισμός οδήγησε σε ταπείνωση και απομάκρυνση του ναυάρχου Μπαλτάογλου.

Την Κυριακή 22 Απριλίου, 72 πλοία του σουλτάνου ταξίδεψαν στη στεριά από τον Βόσπορο στον Κεράτιο, μέσω ενός ξύλινου διαδρόμου. Οι πολιορκημένοι χριστιανοί αντίκρισαν με δέος τα τουρκικά να ταξιδεύουν στο λόφο και να πλέουν στη συνέχεια στα νερά του Κεράτιου. Οι διοικητές είχαν βάλει τους άνδρες τους να κωπηλατούν, τους μαστίγωναν και φώναζαν, λες και έπλεαν στη θάλασσα. Ήταν ένα απίστευτο θέαμα. Αργότερα οι Τούρκοι κατάφεραν να στήσουν και ένα πλωτό γεφύρι που τους έδινε πρόσβαση στα θαλάσσια τείχη.

Στις 28 Απριλίου οι χριστιανοί αποφάσισαν να θέσουν σε εφαρμογή σχέδιο εμπρησμού των τουρκικών πλοίων. Οι Τούρκοι γνώριζαν το σχέδιο. Ανασκολόπισαν αιχμαλώτους ναύτες απέναντι από τα τείχη, μπροστά στα μάτια των πολιορκημένων. Ο Παλαιολόγος απάντησε με απαγχονισμό τούρκων αιχμαλώτων και διέταξε να κρεμάσουν τα πτώματα έξω από τα τείχη. Για μέρες η εφιαλτική οσμή της αποσύνθεσης δημιουργούσε ασφυκτική ατμόσφαιρα μέσα και έξω από τα τείχη. Στην Κωνσταντινούπολη ξέσπασαν και ταραχές με επίκεντρο τους Γενοβέζους. Και φαίνεται πως ήταν βάσιμες οι υποψίες κατά της γενοβέζικης αποικίας για το ρόλο της στην είσοδο των τουρκικών πλοίων στον Κεράτιο, αλλά και για την προδοσία του χριστιανικού σχεδίου εμπρησμού.

Ο Μάιος έφτασε και στην πολιορκημένη πόλη οι ελλείψεις και η διχόνοια άρχισαν να πλήττουν περισσότερο το ηθικό των αμυνομένων. Ενωτικοί και ανθενωτικοί συνέχιζαν να συγκρούονται στο εσωτερικό της καταρρέουσας πόλης, οι Βενετσιάνοι κατηγορούσαν τους Γενοβέζους, οι Λατίνοι τους Έλληνες, ο Κωνσταντίνος και ο Ιουστινιάνης προσπαθούσαν να κρατήσουν συγκροτημένη τη γραμμή άμυνας. Στην Πόλη εκδηλώθηκε έλλειψη ψωμιού. Όσοι διέθεταν αποθέματα προτιμούσαν να τα κρύβουν στα υπόγεια των σπιτιών τους. Αλλά και έξω από τα τείχη, στις τάξεις των πολιορκητών, η πολυεθνική σύνθεση του στρατεύματος άρχισε να ταυτίζεται με τις αντιδράσεις των μεγάλων οικογενειών της Ανατολίας. Ο βεζίρης Χαλίλ, τον οποίο, κατά πάσα πιθανότητα, δωροδοκούσε ο Παλαιολόγος, αλλά και εξέφραζε τα συμφέροντα της Ανατολίας, πίεζε τον σουλτάνο να αποφασίσει λύση της πολιορκίας. Και ο Μεχμέτ γνώριζε πως αν αποχωρούσε ταπεινωμένος από το πεδίο της μάχης, σύντομα θα δεχόταν την επίσκεψη του δήμιου με το βρόχο...

Τη νύχτα της 7ης Μαΐου, τριάντα χιλιάδες Τούρκοι πραγματοποίησαν γενική επίθεση στην κοιλάδα του Λύκου. Και πάλι δεν τα κατάφεραν. Μάλιστα ένας Ρωμιός τυλίχτηκε στο μύθο. Ο Ραγκαβής κατάφερε, πριν πέσει νεκρός από τις λόγχες των γενίτσαρων, να σκοτώσει τον σημαιοφόρο του σουλτάνου. Τα πτώματα άρχισαν να γεμίζουν την αμυντική τάφρο των Βυζαντινών.

Στις 12 Μαΐου έγινε νέα επίθεση στην πύλη της Ανδριανούπολης και της Καλιγαριάς, κοντά στο ανάκτορο των Βλαχερνών. Οι επιτιθέμενοι κατάφεραν να ανέβουν στο τείχος, αλλά αποκρούστηκαν με επιτυχία. Στη μάχη πρωταγωνίστησε ο Παλαιολόγος.

Ο σουλτάνος διέταξε τους σέρβους μηχανικούς που υπηρετούσαν στο στρατό του να ανοίξουν λαγούμια κάτω από τα τείχη. Ένας σκοτσέζος μηχανικός, ο Γιόχαν Γκραντ, επιστρατεύτηκε από τον Λουκά Νοταρά και κατάφερε να αρθρώσει την αποτελεσματική απάντηση των Βυζαντινών. Εκατοντάδες έσκαβαν έξω από τα τείχη, μερικές δεκάδες από μέσα, υπό την καθοδήγηση του Γκραντ. Οι άνδρες του Σκοτσέζου έκοβαν τα ικριώματα ή έκαιγαν ζωντανούς τους πολιορκητές μέσα στις στοές. Και στην επιφάνεια της γης οι επιθέσεις και τα πυρά πυροβολικού προκαλούσαν νέα πλήγματα στα τείχη. Ωστόσο η Πόλη κρατούσε.

Οι οσμανλήδες και οι φράγκοι τεχνίτες τους άρχισαν να κατασκευάζουν έναν ξύλινο πολιορκητικό πύργο και να γεμίζουν την τάφρο μπροστά από τα τείχη. Μέσα σε μία νύχτα οι χριστιανοί κατάφεραν να αδειάσουν την τάφρο και να κάψουν τον πύργο.

Ήταν ένας βροχερός Μάης, με την άκαιρη ομίχλη του Βοσπόρου να δίνει τροφή σε προλήψεις και προφητείες. Οι ανθενωτικοί καλόγεροι γύριζαν στους δρόμους της Πόλης και προμήνυαν την καταστροφή. Τα τρόφιμα και το μπαρούτι άρχιζαν να εξαντλούνται. Αλλά και στην απέναντι πλευρά, ο Μεχμέτ προσπαθούσε να ερμηνεύσει τη θεϊκή βούληση. Ο θεός εγκαταλείπει τους άπιστους, έλεγαν.

Ο Μεχμέτ έστειλε πρεσβευτές στον Παλαιολόγο. Πρότειναν στον Κωνσταντίνο να εγκαταλείψει την πόλη με τη συνοδεία του και να εγκατασταθεί στον Μοριά, όπου θα απολάμβανε προνόμια άρχοντα. Σύμφωνα με την καταγραφή του Φρατζή, ο Παλαιολόγος απάντησε αρνητικά με τα γνωστά ιστορικά λόγια: Το δε την πόλιν σοι δούναι, ουτ΄ εμόν εστιν ουτ΄ άλλου των κατοικούντων εν ταύτη. Κοινή γαρ γνώμη πάντες αυτοπροαιρέτως αποθανούμεν και ου φεισόμεθα της ζωής ημών. Οι πέντε τελευταίες λέξεις συνοδεύουν σήμερα το έμβλημα του Τρίτου Σώματος Στρατού. Πάντως, υπάρχουν, καταγραφές που διηγούνται την ιστορία αντίθετα, υποστηρίζοντας πως ήταν οι Βυζαντινοί που προσέγγισαν το Μεχμέτ αναζητώντας λύση. Το ενδεχόμενο δεν πρέπει να αποκλειστεί, καθώς είναι βέβαιο πως ανθενωτικοί ήταν σε διαπραγμάτευση με το σουλτάνο.

Ο αυτοκράτορας είχε αρνηθεί να εγκαταλείψει την πόλη καθώς περίμενε, μέχρι την τελευταία στιγμή, το θαύμα: την άφιξη βοήθειας από τη Δύση. Πείστηκε μόνο όταν επέστρεψαν οι ναύτες που έσπασαν τον τουρκικό κλοιό, ανοίχτηκαν στο Αιγαίο και δεν εντόπισαν κανένα δυτικό πλοίο. Με μνημειώδη γενναιότητα επέστρεψαν και ενημέρωσαν τον αυτοκράτορα. Ήταν 23 Μαΐου.

Στο τουρκικό ασκέρι άρχισαν να ανησυχούν. Η άμυνα είχε εξασθενίσει, αλλά η πόλη δεν έπεφτε. Και άρχισαν να κυκλοφορούν φήμες πως φτάνει χριστιανική βοήθεια από τη Δύση. Στις 26 Μαΐου ο σουλτάνος συγκάλεσε σύσκεψη στη σκηνή του. Ο βεζίρης Χαλίλ επέμενε για τη λύση της πολιορκίας και ο Μεχμέτ δεν έκρυβε τον προβληματισμό του. Έστειλε να ρωτήσουν τους άνδρες και ο Ζαγανός πασάς του ανακοίνωσε πως όλοι ήταν έτοιμοι για τη μεγάλη επίθεση. Ορίστηκε για την Τρίτη 29 Μαΐου. Οι δερβίσηδες εκστασιασμένοι άρχισαν το χορό τους, τα τύμπανα έδιναν ρυθμό, οι στρατιώτες είχαν δύο μέρες στη διάθεσή τους για ανάπαυση και προσευχή. «Γεια σας, παιδιά του Μωάμεθ. Όλοι αυτοί οι άπιστοι θα γίνουν σκλάβοι μας. Θα τους πουλήσουμε και τόσα θα είναι τα πλούτη που θα αποκτήσουμε που δεν θα ξέρουμε τι να τα κάνουμε. Με τα γένια των παπάδων τους θα φτιάξουμε τριχιές για τα άλογα μας. Τις γυναίκες και τις κόρες τους θα τις απολαύσουμε. Ας πολεμήσουμε με καλή καρδιά για τη δόξα του Μωάμεθ». Πίσω από τα τείχη άκουγαν τις κραυγές και έλαβαν, με βέλη, τα μηνύματα των χριστιανών που υπηρετούσαν στις τάξεις του σουλτάνου. Όλοι γνώριζαν πως την Τρίτη θα γινόταν η μεγάλη επίθεση. Ξημέρωνε η 28η Μαΐου.

Το ξημέρωμα στην πολιορκημένη πόλη σήμανε από τους ήχους των καμπαναριών, που καλούσαν τον πληθυσμό στις λιτανείες. Και όταν τελείωσε η πάνδημος λιτανεία, ο Παλαιολόγος κάλεσε όλους τους αξιωματούχους στο παλάτι των Βλαχερνών. Η περιγραφή του Φρατζή αποδίδει συγκλονιστικές στιγμές. Ο Κωνσταντίνος τους είπε πως σε λίγο θα άρχιζε η μεγάλη έφοδος. Απευθύνθηκε προς τους Έλληνες και τους θύμισε πως ο άνθρωπος θα πρέπει να είναι έτοιμος να πεθάνει για τις τέσσερις μεγάλες αξίες, την πατρίδα, την πίστη του, τον ηγεμόνα και την οικογένεια του. Τώρα ο λαός της Κωνσταντινούπολης έπρεπε να είναι έτοιμος να πεθάνει και για τις τέσσερις. Αναφέρθηκε στη δολιότητα του άπιστου σουλτάνου, τους ζήτησε να θυμηθούν ότι είναι απόγονοι αρχαίων ηρώων. Στη συνέχεια απευθύνθηκε στους Λατίνους και τους ευχαρίστησε για τις υπηρεσίες και τη συμπαράσταση τους. Ζήτησε συγχώρεση από όλους και προέτρεψε άπαντες να πράξουν το ίδιο. Ο Φρατζής περιγράφει τους συγκινητικούς εναγκαλισμούς Ελλήνων και Λατίνων λίγο πριν από τη μεγάλη μάχη. Στην Αγία Σοφία ορθόδοξοι και καθολικοί ιερείς φόρεσαν τα επίσημα άμφια για την τελευταία λειτουργία. Οι αξιωματούχοι και οι στρατιωτικοί ηγέτες κοινώνησαν και μετά επέστρεψαν στις θέσεις τους. Ο αυτοκράτορας διέταξε να κλειδώσουν οι πύλες πίσω τους για να μην υπάρξει υποχώρηση. Και αφού ζήτησε συγχώρεση από τους οικείους του, ξεκίνησε για την τελευταία ιππηλασία στα τείχη...


Δημιουργία ιστοτόπου ΑΔΑΜ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ